نهضت کرد ، امر به معروف و نهی از منکر بود یا نه ؟ و ثانیا درجه‌ دخالت این عنصر در این نهضت چه اندازه است ؟ همه می‌دانیم که فلسفه عزاداری و تذکر امام حسین علیه السلام که به توصیه‌ ائمه اطهار سال به سال باید تجدید شود ، به خاطر آموزندگی آن است ، به‌ خاطر آن است که یک درس تاریخی بسیار بزرگ است . برای اینکه یک درس‌ را انسان مورد استفاده خودش قرار بدهد ، اول باید آن درس را بفهمد و حل‌ کند . امشب من درباره مجموع عناصری که در نهضت حسینی موثر بوده‌اند به طور اجمال بحث می‌کنم ، سپس درباره امر به معروف و نهی از منکر که عنصر اصلی این نهضت است ، بحث بیشتر و مبسوط تر و مشروح تری می‌کنم . در نهضت حسینی عوامل متعددی دخالت داشته است ، و همین امر سبب شده‌ است که این حادثه با اینکه از نظر تاریخی و وقایع سطحی ، طول و تفصیل‌ زیادی ندارد ، از نظر تفسیری و از نظر پی بردن و به ماهیت این واقعه‌ بزرگ تاریخی ، بسیار بسیار پیچیده باشد . یکی از علل اینکه تفسیرهای‌ مختلفی درباره این حادثه شده و احیانا سوء استفاده‌هایی از این حادثه عظیم‌ و بزرگ شده است ، پیچیدگی این داستان است از نظر عناصری که در به وجود آمدن این حادثه موثر بوده‌اند . ما در این حادثه به مسائل زیادی بر می‌خوریم : در یک جا سخن از بیعت خواستن از امام حسین و امتناع امام از بیعت کردن است . در جای دیگر دعوت مردم کوفه از امام و پذیرفتن امام‌ این دعوت راست . در جای دیگر ، امام به طور کلی بدون توجه به مسئله‌ بیعت خواستن و امتناع از بیعت و