برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٢٦ - محتواى سوره
(آيه ٢٥)- در اين آيه به چند وصف از اوصاف زشت و مذموم اين كافران عنيد اشاره كرده، مىگويد: «همان كسى كه به شدت مانع خير است و متجاوز، و در شك و ترديد است» حتى ديگران را به ترديد مىافكند (مَنَّاعٍ لِلْخَيْرِ مُعْتَدٍ مُرِيبٍ).
(آيه ٢٦)- باز در ادامه اوصاف اين گروه عنيد مىافزايد: «همان كسى كه معبود ديگرى با خدا قرار داده» و راه شرك و دو گانگى را پيش گرفته است (الَّذِي جَعَلَ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ).
آرى «او را در عذاب شديد بيفكنيد» (فَأَلْقِياهُ فِي الْعَذابِ الشَّدِيدِ).
(آيه ٢٧)- اين آيه پرده از روى ماجراى ديگرى از سرنوشت اين گروه كافر لجوج بر مىدارد، و آن مخاصمه و بحثى است كه با شيطان در قيامت دارند، آنها تمام گناهان خويش را به گردن شياطين اغواگر مىافكنند، مىفرمايد: «و همنشينش (از شياطين) مىگويد: پروردگارا! من او را به طغيان وا نداشتم (و به اجبار در اين راه نياوردم او خودش با ميل و اراده خويش اين راه را برگزيد) و او در گمراهى دور و درازى بود» (قالَ قَرِينُهُ رَبَّنا ما أَطْغَيْتُهُ وَ لكِنْ كانَ فِي ضَلالٍ بَعِيدٍ).
(آيه ٢٨)- گر چه در اين آيات تنها سخن از دفاع شيطان به ميان آمده و سخنى از اعتراض كفار بر شيطان ديده نمىشود، ولى به قرينه ساير آيات قرآن كه آنها در قيامت با هم جر و بحث مىكنند و به قرينه آيه مورد بحث گفتار طرفين اجمالا روشن مىشود، زيرا در اين آيه مىخوانيم: خدا «فرمود: نزد من جدال و مخاصمه نكنيد، من پيشتر به شما هشدار دادهام» و اتمام حجت كردهام (قالَ لا تَخْتَصِمُوا لَدَيَّ وَ قَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُمْ بِالْوَعِيدِ).
(آيه ٢٩)- سپس براى تأكيد بيشتر مىافزايد: «سخن من تغيير ناپذير است، و من هرگز به بندگانم ستم نخواهم كرد» (ما يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ وَ ما أَنَا بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ).
اين آيات دليل بر اختيار و آزادى اراده بندگان است، نه شيطان مجبور است شيطنت كند، و نه كافران مجبورند راه كفر و عناد و راه شيطان را پيش گيرند و نه سرنوشت قطعى و خارج از اراده براى كسى مقرر شده است.
(آيه ٣٠)- در اين آيه به فراز كوتاه و تكان دهندهاى از حوادث قيامت اشاره