تبليغ بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٨٥ - تفاوت استعدادهاى اكتسابى

پذيرش تبليغات سازنده دارند. در احاديث اسلامى، از اين گروه به انسان‌هاى «عاقل» و «فراگيرنده در مسير نجات (متعلّمٌ على سبيل النّجاة)» تعبير شده است. اين گروه، مخاطب اصلى تبليغات اسلام و همه انبياى الهى هستند و كلمه «المتقين» در آيه دوم سوره بقره: «ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ‌؛ اين است كتابى كه در [حقّانيت‌] آن هيچ ترديدى نيست؛ [و] مايه هدايت تقواپيشگان است»، اشاره به همين گروه دارد.

جوان، به دليل اينكه در آغاز راه زندگى است و فطرت انسانى او آلوده نشده است، بيشترين تأثير پذيرى را از تبليغات سازنده دارد و به همين دليل، جوانان در صف مقدّم مخاطبان انبياى الهى قرار دارند و در احاديث اسلامى، توصيه شده كه مبلّغان، توجّه ويژه‌اى به نسل جوان داشته باشند.[١]

دسته دوم كسانى كه فطرت انسانى خود را با كارهاى ناشايسته آلوده كرده‌اند و از تقواى عقلى برخوردار نيستند؛ اما آلودگى آنها به مرحله خطرناك و غير قابل علاجْ نرسيده است.

از نظر انبياى الهى، اين دسته از مخاطبان، مبتلا به بيمارى موانع شناخت هستند؛ ولى بيمارى آنان قابل درمان است و از اين رو، بنا بر مسئوليت تبليغى‌اى كه از جانب خداوند دارند، همچون طبيبى حاذق و مهربان، خود به سراغ بيمارى مى‌روند و با برنامه‌ريزى‌هاى مناسب، گاه با نرمش و گاه با تندى، موانع آگاهى را از ذهن و دل بيمار، پاك مى‌كنند و او را از دسته دوم مخاطبانِ خود خارج مى‌كنند و در دسته اول قرار مى‌دهند. امام على عليه السلام، اين هنر بزرگ تبليغاتى پيامبر اسلام را چنين توضيح مى‌دهد:

طَبيبٌ دَوّارٌ بِطبِّهِ، قَد أحكَمَ مراهِمَه، و أحمى مَواسِمَه، يَضَعُ ذلك حَيثُ الحاجَةُ إليهِ مِن قُلوبٍ عُمىٍ، و آذانٍ صُمٍّ، و ألِسنَةٍ بُكمٍ، مُتَتَبِّعٌ بَدَوائِهِ مَواضِعَ الغَفلَةِ، و مَواطِنَ الحَيرَةِ.[٢]

[١] ر ك: ص ١٨١ ح ١٨٣

[٢] ر ك: ص ٧٩ ح ٧٩