دانشنامه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٢٥

آخرت ، سزا و ثواب است و جزا متأخّر از عمل است ، زندگى پس از مرگ ، آخرت ناميده شده است . اين واژه در قرآن ، گاه صفت «النشأة» است (مانند : «ثُمَّ اللَّهُ يُنشِئُ النَّشْأَةَ الْأَخِرَةَ ؛ [١] پس خداوند است كه نشئه آخرت را پديد مى آورد» ) ، گاه صفت «الدار» (مانند : «وَ إِنَّ الدَّارَ الْأَخِرَةَ لَهِىَ الْحَيَوَانُ ؛ [٢] و زندگى حقيقى ، همان سراى آخرت است» ) ، گاه مضاف إليه «دار» (مانند : «وَ لَدَارُ الْأَخِرَةِ خَيْرٌ ؛ [٣] و سراى آخرت ، بهتر است» ) و گاه صفت «اليوم» (مانند : «مِنَ النَّاسِ مَن يَقُولُ ءَامَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالْيَوْمِ الْأَخِرِ ؛ [٤] و برخى از مردم مى گويند كه به خدا و روز واپسين ايمان آورديم» ) قرار گرفته است . البتّه در بيشتر موارد ، موصوف ، حذف گرديده و كلمه «آخرت» در مقابل «دنيا» و در باره زندگى پس از مرگ به كار رفته است . در قرآن كريم ، اين كلمه در مجموع ، ١٤٣ بار تكرار شده است : چهار بار به معناى لغوى آن و ١٣٩ بار به معناى «زندگى پس از مرگ» ، و از اين تعداد ، ٨٨ بار به صورت «الآخرة» و ٢٢ بار به صورت «بالآخرة» و سه بار به صورت «لَلآخرة» و ٢٦ بار به صورت «الآخِر» (كه صفت «اليوم» قرار گرفته است) . نكته قابل توجّه ، اين كه : در نگاه ابتدايى ، ممكن است تصوّر شود كه كلمه «آخرت» معادل كلمه قيامت (يوم الحساب) است ؛ امّا دقّت در ريشه لغوى و كاربردهاى آن در قرآن و حديث ، به روشنى نشان مى دهد كه مقصود از كلمه آخرت ، مقابل «دنيا»ست و شامل همه منازل و مواقف پس از مرگ مى شود . پس قيامت ، تنها يكى از منازل آخرت محسوب مى گردد ، چنان كه پيامبر صلى الله عليه و آله قبر را