«سَتَلقَونَ بَعدى أثَرَةً» [١] ـ كه منسوب به پيامبر خداست ـ مى گويد: الأثَرَةُ ـ بِفَتحِ الهَمزَةِ وَ الثّاءِ ـ الاِسمُ مِن «آثَرَ يُؤثِرُ إيثارا» ، إذا أعطى . أرادَ أنّه يُستَأثَرُ عَلَيكُم فَيُفَضِّلُ غَيرُكُم فى نَصيبِهِ مِنَ الفَى ءِ. وَ الاِستِئثارُ ، الاِنفِرادُ بِالشَّى ءِ . [٢] اَثَرة (به فتح همزه و ثاء) اسم است از «آثر يؤثر إيثارا» يعنى عطا كرد . مراد [از حديث] ، اين است كه بر شما استئثار مى شود و ديگرى بيشتر از شما از بيت المال سهم داده مى شود . استئثار ، يعنى : چيزى را به انحصار در آوردن ، چيزى را ويژه خود گردانيدن .

استئثار ، در حديث

واژه «استئثار» در احاديث اسلامى ، كاربرد جديدى ندارد ؛ بلكه در همان معناى لغوى استعمال شده است. در اين جا اشاره اى داريم به خلاصه و جمع بندى آنچه از پيشوايان اسلام در باره اين موضوع اخلاقى ، سياسى و اجتماعى روايت شده است و تفصيل آن در فصل هاى آينده خواهد آمد .

يك . انواع استئثار بر اساس احاديث

استئثار ، از منظر احاديث اسلامى ، به دو بخش تقسيم مى شود : استئثار ستوده و استئثار نكوهيده .

الف ـ استئثار ستوده

استئثار ستوده ، عبارت است از ويژه سازى خويش به حق ، مانند اين كه خداوند متعال ، بخشى از علوم را به خود ، ويژه ساخته است ، چنان كه از امام صادق عليه السلام

[١] ر . ك : ص ٢٣٥ ح ١٩ . [٢] النهاية : ج ١ ص ٢٢ مادّه «أثر» .