شايسته اى كه عمر خود را در محروميت به سر مى برند و حقوق آنان به وسيله انسان هاى ناشايست ، مورد تجاوز قرار مى گيرد ؛ امّا كاميابى هاى آخرت ، ويژه انسان هاى شايسته است و به فرموده امام على عليه السلام : أحوالُ الدُّنيا تَتبَعُ الاِتِّفاقَ ، وَ أحوالُ الآخِرَةِ تَتبَعُ الاِستِحقاقَ . [١] احوال دنيا تابع اتّفاق است و احوال آخرت ، تابع استحقاق .

ط ـ احاطه آخرت بر دنيا

آخرين ويژگى برجسته آخرت ، احاطه آن بر دنياست ، بدين معنا كه آخرت هم اكنون وجود دارد و دوزخ ، هم اكنون بر انسان هاى ناشايست ، و بهشت ، هم اكنون بر انسان هاى شايسته احاطه دارد ، و به تعبير ديگر ، دنيا نمادى از آخرت است . [٢] البتّه انسان تا وقتى كه در نَشئه دنيا قرار دارد ، نمى تواند حقيقت آخرت و بهشت و دوزخ را بفهمد ؛ ليكن با خروج از اين نشئه ، حقايق و منازل آخرت ، يكى پس از ديگرى براى او آشكار مى گردد ، چنان كه امام على عليه السلام فرموده است : النّاسُ نِيامٌ ، فإِذا ماتُوا انتَبَهوا. [٣] مردمان خواب اند و زمانى كه مى ميرند ، بيدار مى شوند . و قرآن نيز تصريح مى كند كه : «لَّقَدْ كُنتَ فِى غَفْلَةٍ مِّنْ هَذَا فَكَشَفْنَا عَنكَ غِطَآءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ . [٤] واقعا كه سخت از اين حال در غفلت بودى . و ما پرده ات را از چشمانت برداشتيم و ديده ات امروز تيز است» .

[١] ر . ك : ص ٣٥٧ (آخرت / فصل يكم / سرايى كه احوال آن ، تابع شايستگى است) . [٢] ر . ك : ص ٣٥٨ ، پانوشت ٣ . [٣] خصائص الأئمّة : ص ١١٢ ، عيون الحكم و المواعظ : ص ٦٦ ح ١٦٧٣ ، عوالى اللآلى : ج ٤ ص ٧٣ ح ٤٨ ، بحار الأنوار : ج ٧٣ ص ٣٩ ؛ جواهر المطالب : ج ٢ ص ١٥٠ ح ٦٠ ، مئة كلمة ، جاحظ : ص ١٨ ح ٢ ، المناقب ، خوارزمى : ص ٣٧٥ ح ٣٩٥ . نيز ، ر . ك : تنبيه الخواطر : ج ١ ص ١٥٠ ، تفسير الثعالبى : ج ٥ ص ٢٨٦ ، إحياء علوم الدين : ج ٤ ص ٣٥ . [٤] ق : آيه ٢٢ .