در قرآن ، واژه «أذان» و مشتقّات از مادّه «أذن» ، در همان معناى لغوى استعمال شده اند ، مانند : «وَأَذَ نٌ مِّنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِى إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الأَْكْبَرِ . [١] و [اين،] اعلامى از جانب خدا و پيامبر او به مردم در روز حجّ اكبر است ...» . «ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَـرِقُونَ . [٢] سپس بانگ زننده اى ، بانگ زد كه : «اى كاروانيان! شما سارق هستيد» . «فَأَذَّنَ مُؤَذِّنُ بَيْنَهُمْ أَن لَّعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّــلِمِينَ . [٣] و بانگ زننده اى از ميانشان بانگ زد كه : «لعنت خدا بر ستمگران باد!»» . نكته قابل توجّه ، اين كه : در قرآن ، واژه «اذان» در معناى مصطلح آن ، يعنى اَذكار ويژه اى كه در اسلام براى اعلام وقت نماز تشريع شده است ، به كار نرفته است و تنها يك بار ، با جمله «إِذَا نُودِىَ لِلصَّلَوةِ ؛ [٤] هر گاه براى نماز ... ندا داده شد» به اين معنا اشاره شده است . به عكس ، در احاديث اسلامى ـ بر اساس جستجويى كه به طور اجمالى انجام گرفت ـ كلمه «أذان» ، تنها در معناى مصطلح آن ، كار برد دارد ؛ معنايى كه هم اكنون موضوع تحقيق و بررسى است . اينك ، اشاره اى كوتاه به آنچه در فصل هاى آينده خواهد آمد :

[١] توبه : آيه ٣ . شيخ طوسى در ذيل اين آيه كريم مى گويد : به گفته ابو زيد و زجاج و جبايى ، «اذان» به معناى اعلام كردن است . مى گويى : «آذننى فلان ، فأذنت» يعنى مرا آگاهانيد و من آگاه شدم . بعضى گفته اند: معناى آن ، بانگ و ندايى است كه با گوش شنيده مى شود (التبيان : ج ٥ ص١٩٩) .[٢] يوسف : آيه ٧٠ .[٣] اعراف : آيه ٤٤ .[٤] جمعه : آيه ٩ .