٧٥٢.تفسير القمّى : در ابتداى نبوّت ، حكم اين بود كه ميراث ها برپايه برادرى [دينى ]باشد ، نه ولادت [و خويشاوند نسبى] ؛ زيرا ، زمانى كه پيامبر خدا به مدينه هجرت كرد ، ميان مهاجران و انصار ، برادرى افكند ، به طورى كه هر گاه مردى درمى گذشت ، برادر دينى اش وارث او مى شد و دارايى ها و تمام ماتَرَكش را براى خودش برمى داشت ، نه وارثان او ؛ امّا بعد از جنگ بدر ، خداوند ، اين آيه را نازل فرمود : «پيامبر ، نسبت به مؤمنان ، از خود آنها اولى (شايسته تر) است ، و همسران او ، مادران ايشان اند، و خويشاوندان ، چه در ميان مؤمنان و چه در ميان مهاجران ، بر طبق كتاب خدا ، اولى به يكديگرند ، مگر آن كه بخواهيد به دوستان [مؤمن ]خود [وصيّت يا] احسانى كنيد» . بدين ترتيب ، آيه اخوّت با اين فرموده خداوند كه : «خويشاوندان ، اولى به يكديگرند» ، منسوخ شد.

٥ / ٤

نخستين مسلمانانى كه برادر شدند

هماهنگى روحى ، يكى از مهم ترين پايه هاى دوستى و پيوند است . امير مؤمنان مى فرمايد : «جان هاى آدميان ، زمانى كه قرين و همگون باشند ، به هم مى پيوندند» . پيامبر خدا ، بر اين اساس و در پرتو شناختِ روانى دقيقى كه از ياران خود داشت ، اقدام به ايجاد برادرى در ميان افرادى كرد كه طبيعت واحدى داشتند . ابن عبّاس ، به همين نكته دقيق ، اشاره كرده ، آن جا كه گفته است : هنگامى كه خداوند ، آيه «همه مؤمنان با هم برادرند» را نازل كرد ، پيامبر صلى الله عليه و آله ميان كسانى كه از نظر روحى و زندگى همسان و همانند بودند ، برادرى برقرار نمود. ترديدى نيست كه شناخت روابط برادرانه ـ كه پيامبر عظيم الشأن ، ميان ياران خود در جامعه اسلامى ايجاد كرد ـ سهمى بزرگ در تحليل رخدادهاى صدر اسلام دارد . از همين رو ، ما با استفاده از داده هاى متون حديثى و تاريخى ، به اين موضوع مى پردازيم و با زيباترين گلچين ها و روابط برادرانه آغاز مى كنيم :