٨٥٩.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : مردم را [همانندِ ]معدن ها مى يابيد ؛ پس بهترينِ شما در جاهليت ، در اسلام نيز بهترين اند هر گاه كه فقيه (دين فهم) باشند ، و [گاه ]بهترينِ مردمان در اين امر ، (خلافت يا اسلام) آن كسى است كه پيش از وارد شدن به آن ، بيش از همه آن را ناخوش داشته است . و از جمله بدترينِ مردمان ، انسان هاى دو روى اند.

٨٦٠.امام صادق عليه السلام : مردم ، معدن هايى همچون معدن هاى طلا و نقره هستند ؛ پس ، هر كه را در زمان جاهليت اصالتى بوده ، در اسلام نيز او را اصالتى است. [١]

٨٦١.امام على عليه السلام : نيكويىِ اخلاق ، نشانگر بزرگوارىِ تبار است.

٨٦٢.امام على عليه السلام : هر گاه ريشه و تبار آدمى ارجمند باشد ، در بودن و نبودنش ارجمند است.

٨٦٣.امام على عليه السلام ـ در سفارش نامه اش به مالك ديگر آن كه به افراد با مروّت و با اصالت ، و افراد وابسته به خانواده هاى شايسته و خوش سابقه ، و نيز اهل شهامت و شجاعت ، و سخاوت و گشاده دستى بچسب ؛ زيرا كه اينان كانون بزرگوارى ، و شعبه هايى از نيكى اند... . ديگر آن كه در امور كارگزارانت دقت كن .. . و آنان را از ميان افراد كاركشته و باحيا ، از افراد وابسته به خانواده هاى شايسته و باسابقه و پيشتاز در اسلام ، برگزين ؛ زيرا اين گونه افراد ، اخلاقى بزرگوارانه تر دارند و آبرودارترند و طمع ورزى هايشان كمتر است ، و عاقبت بين تر از ديگران اند.

[١] در پاورقى الكافى ، ذيل اين حديث ، ضمن آوردن حديث قبلى ، دو وجه براى آن احتمال مى دهد : اوّل اين كه مراد ، آن است كه مردم به لحاظ توانايى ها و قابليّت ها و اخلاق و خرد ، متفاوت اند ، چنان كه معدن ها اين گونه اند ؛ يعنى بعضى از معدن ها طلايند ، بعضى نقره و .. . بنا بر اين، كسانى كه در زمان جاهليت ، نيك و خوش رفتار و با اخلاق و خردمند و فهيم بوده اند ، در زمان اسلام نيز حق را مى پذيرند و به اخلاق والا متّصف مى شوند و با شناخت اعمال زشت و ناپسند ، از آنها اجتناب مى كنند . احتمال دوم ، اين است كه مردم به لحاظ شرافتِ حسب و نسب ، متفاوت اند . بنا بر اين ، كسانى كه در جاهليت از خاندانى شريف و والا بوده اند، در اسلام نيز ، با تبعيت از دين و پذيرش حق و متّصف شدن به مكارم اخلاق ، شرافت مى يابند و شرافت خانوادگى شان را حفظ مى كنند .