ريشه وراثت ، هر دو به خانواده باز مى گردند . در حديث علوى مى خوانيم : إذا كَرُمَ أصلُ الرَّجُلِ كَرُمَ مَغيبُهُ ومَحضَرُهُ . [١] هر گاه اصل و ريشه مرد ، ارجمند باشد ، در غياب و حضورْ ارجمند است . بنا بر اين ، كسانى كه مى خواهند فرزندان با ادب داشته باشند ، بايد پيش از ازدواج و انتخاب همسر ، براى رسيدن به اين هدف ، برنامه ريزى كنند . به فرموده پيامبر خدا : اُنظُر في أيِّ نِصابٍ تَضَعُ وَلَدَكَ ، فَإِنَّ العِرقَ دَسّاسٌ . [٢] بنگر كه فرزندت را در چه خاستگاهى مى نهى [و از چه خانواده اى همسر مى گيرى] ، چراكه رگ و ريشه ، اثر دارد . خانواده هاى اصيل و نجيب و با كرامت ، نقش اساسى در پرورش انسان هاى نيك رفتار و با ادب دارند ؛ اما بايد توجّه داشت كه تربيت نيز در كنار وراثت ، نقشى بنيادى در سازندگىِ انسان دارد . تربيت تا آن جا در سازندگىِ انسان مؤثر است كه مى تواند آثار مثبت يا منفى وراثت را از بين ببرد يا از آن بكاهد . عناصر مهم و مؤثر تربيتى كه در نصوص اسلامى بدانها اشاره شده است ، عبارت اند از : برنامه ريزى و تلاش براى تقويت ايمان و علم و انديشه ، و الگو قرار دادنِ انسان هاى خودْ ساخته و شايسته در جامعه ، و نيز يارى خواستن از خداوند متعال براى رسيدن به اين مقصد بزرگ . رهنمودهاى پيشوايان اسلام در اين زمينه ، براى مربّيان امور تربيتى ، بسيار كارساز است .

پنج . آموزگاران ادب

نخستين آموزگار ادب ، خداوند متعال است . اوست كه پيامبرانِ خود را به زيور

[١] ر. ك : ص ٢٣٨ ح ٨٦٢ .[٢] ر. ك : ص ٢٣٦ ح ٨٥٧ .