فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٩٥ - ٣ـ موضوع حدوث وقدم چيست؟

علم او مخلوق است يا مخلوق نيست؟

٢ـ قرآن از يك سلسله حقايق غيبى گزارش مى دهد، مانند ذات خدا، صفات وافعال او، سخن در اين است كه آيا اين نوع از محكيّات، قديم است يا حادث؟

٣ـ قرآن از يك سلسله حوادث در گذشته وآينده گزارش مى دهد، روح سخن اين است كه آيا او از أزل بر آنها علم داشته ويا بعداً آگاه شده است؟

٤ـ درست است كه قرآن را جبرئيل براى رسول گرامى آورد وتلاوت كرد، ولى آيا خدا از أزل از چنين الفاظ وتراكيب وجمله وآيات آگاه بود يانه؟

٥ـ خدا به هر علّتى بود بشر را آفريده، وزبان عربى به تدريج رشد كرد وپس ازمدتّى به تكامل خود رسيد و مشيّت الهى بر اين تعلّق گرفت كه از همين الفاظ ومفردات كه خود بشر در وضع وتركيب واستعمال آن مدخليّت كامل داشت، كتابى بفرستد كه مايه هدايت باشد. سپس كتابى از اين الفاظ تنظيم وبه وسيلهجبرئيل براى پيامبر ارسال گرديد وپيامبر نيز آن را آموخت وتعليم كرد، آيا چنين كلامى قديم است يا حادث؟

٦ـ محور بحث در خلقت قرآن وعدم آن مختلق[١] بودن وساخته شدن آن از جانب بشر است وگرنه قرآن بسان ديگر اشياء مخلوق خداست. و اينكه از توصيف قرآن به مخلوق بودن اجتناب مىورزيم، براى اين است كه مبادا دشمنان از آن سوء استفاده كنند وبگويند كه قرآن آفريده و ساخته وپرداخته بشر است. وقول وليد بن مغيره بار ديگر زنده گردد.

مجموع چيزهايى كه مى تواند محور بحث وموضوع براى حدوث وقدم باشد، از شش احتمال تا تجاوز نمى كندو احتمالات ديگر مانند قديم بودن كاغذ ومركب