فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٣٦ - معتزله اصل توحيد وعدل را از على٧ گرفته است

مذهب خود را از ابوهاشم فرزند محمد حنفيه گرفته است ومحمد نيز آن را از على ـعليه السلام ـ وعلى نيز از رسول خدا آموخته است.[١]

٢ـ باز او ميگويد: واصل بن عطا اهل مدينه بوده ومحمد حنفيه، او را با فرزندش ابو هاشم، در مكتب خود پرورش داد. آنگاه پس از درگذشت محمد حنفيه، او با فرزندش مصاحبت ممتدى داشت تا آنجا كه مى گويند از بعضى از سلف در باره مقام علمى محمد بن حنفيه پرسيدند. او در پاسخ گفت: كافى است كه به دست پرورده او (واصل) بنگريد، وسپس واصل به بصره رفت وملازم حسن بصرى شد. [٢]

٣ـ قاضى عبد الجبار در طبقات المعتزلة مى گويد: واصل دانش خود را از محمد بن الحنفية گرفت واو دايى ابو هاشم فرزند محمد حنفيه بود. [٣]

ولى صحيح اين است كه واصل نزد محمد حنفيه درس نخوانده، بلكه نزد فرزندش ابو هاشم زانو زده، زيرا واصل در سال ٨٠ در مدينه به دنيا آمد ومحمد حنفيه در همان سال يا يك سال بعد، چشم از جهان بسته است، ولى همين قاضى در جاى ديگر مطلب را به درستى بيان كرده وميگويد: ابو الهذيل علاف، از عثمان الطويل، درس آموخته واو از واصل بن عطا وعمرو بن عبيد واين دو نفر، از ابو هاشم فرزند محمد حنفيه دانش آموخته اند وابو هاشم از پدرش محمد بن حنفيه واو از والدش على بن أبى طالب واو از پيامبر علم آموخته است.

شريف مرتضى در امالى خود، اين اشتباه را تذكر داده ومى گويد: برخى مى گويند: واصل در درس محمد حنفيه حاضر شده واين صحيح نيست، زيرا محمد حنفيه در سال ٨٠ ويا ٨١ در گذشته در حالى كه واصل در سال ٨٠ ديده به