فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٢٢١ - معتزله در اوج قدرت

معتزله در اوج قدرت

مكتب اعتزال به صورت يك مكتب كلامى در اوايل قرن دوم پى ريزى گرديد وبه تدريج رو به تكامل نهاد واز زمان خلفاى بنى اميه، فقط دو نفر به اين مكتب تمايل نشان دادند وآن دو عبارتند از:

١ـ يزيد بن وليد بن عبد الملك(ت١٢٦) ٢ـ مروان بن محمد بن مروان(ت١٣٢) آخرين خليفه اموى.وقتى بساط خلافت امويها برچيده شد وخلفاى عباسى روى كار آمدند، در دوران خلافت ابو جعفر منصور دوانيقى (١٣٦ـ ١٥٨) ستاره اقبال معتزله درخشيد وعمرو بن عبيد (مرد شماره دوم معتزله) با خليفه وقت رابطه صميمى داشت.

پس از در گذشت ابو جعفر، زمام امور به دست مهدى عباسى افتاد. در دوران خلافت او تحركى براى معتزله مشاهده نشد وگويا به اهل حديث تمايل داشت وبا معتزله مخالف بود. كشى، رجالى معروف اماميه از هشام نقل مى كند كه مهدى بر اصحاب «أهواء» سخت مى گرفت وابن مفضل شرحى پيرامون فرق اسلامى بر او نوشت واو دستور داد كه آن را براى مردم در نقاط مختلف شهر قرائت كنند[١].

مقصود او از «أصحاب أهواء» گروههاى مخالف با اهل حديث است كه شاخص آنها، معتزله وشيعه ومرجئه ومحكمه(خوارج) بودند وشايد اين كتاب كه كشى از او ياد مى كند، نخستين كتابى باشد كه پيرامون فرق اسلامى وملل ونحل نوشته شده است.

پس از مهدى عباسى، هارون عباسى روى كار آمد. او نيز مانند برادرش مهدى، از بحث ومناظره جلوگيرى مى كرد وگروهى از اهل كلام را روانه زندان كرد واز روى ناچارى براى مناظره با سمنيها، يك نفر از معتزله را برگزيد.