فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ١٦٨ - وعـــد و وعيـــد يا نويد و بيم

اينها يك رشته مسائلى است كه همه متكلمان اسلامى در باره آن بحث وگفتگو دارند ودر اين مورد، معتزلى واشعرى يكسانند وهرگز رويا روى يكديگر قرار نگرفتهاند.

ولى معتزله بر اين اصل (وعد ووعيد) يك رشته اصولى را مترتب كرده اند كه از اين طريق با ديگر مكاتب فاصله گرفته اند ودر حقيقت اصل وعد ووعيد رمز آنهاست واين دو لفظ در اين مكتب كنايه از اصولى است كه معتزله در مورد ثواب وعقاب برگزيده اند، اينك به اين اصول اشاره مى شود:

١ـ عفو از گناهكاران در صورت عدم توبه، در نزد خرد قبيح وزشت است ويك نوع تخلف محسوب مى شود.

٢ـ مرتكب گناه كبيره در صورتى كه بدون توبه بميرد، در آتش دوزخ مخلّد است.

٣ـ چون مرتكب گناه كبيره در آتش جاودانه است، شفاعتى كه قرآن وسنت از آن گزارش مى دهد راجع به گروه مطيع است نه عاصى.

٤ـ آيا فرمانبردارى در سقوط عقاب وهمچنين نافرمانى در نابودى ثواب مؤثر است يا نه، اولى را تكفير، دومى را احباط مى نامند.

معتزله در اين مسأله جانب نفى را گرفته وطاعت را در سقوط عقاب وگناه را در نابودى ثواب مؤثر نمى دانند وبه اصطلاح، تكفيرواحباط را منكرند.

اكنون وقت آن رسيده است كه هريك از اين مسائل چهارگانه رامورد بررسى قرار دهيم: