فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ١٧٠ - ١ـ عقاب مقتضاى لطف است

دانست كه خدا او را بر عصيان وگناه حتماً مؤاخذه خواهد كرد، به انجام واجب وترك حرام نزديك مى شود.[١]

پاسخ: لطف در منطق معتزله، عملى است كه بندگان را به اداى واجب ودورى از گناه نزديك مى سازد وطبعاً جايگاه آن همين دنياست نه آخرت، بنابراين، اين كه مى گويد: عقاب بندگان(در آخرت) لطفى است از جانب خدا، معنى صحيح ندارد وشايد مقصود او همان جمله اى است كه در آخر گفتارش آمده است وآن اين كه انذار وبيم بر نافرمانى، لطف الهى است كه مايه قرب بندگان به انجام واجبات وترك محرمات مى گردد وبيم وانذار در صورتى مؤثر مى افتد كه مكلف بداند كه عفو وگذشتى در كار نيست ودر غير اين صورت تأثير خود را از دست مى دهد.

اين استدلال نقضاً وحلاّ مخدوش است.

امّا نقضاً: اگر اين منطق صحيح باشد بايد توبه مشروع نباشد; زيرا اگر مكلف بداند كه توبه او پذيرفته نيست كمتر به گرد گناه مى گردد يا واجبى را ترك مى نمايد واعلام عفو از طريق توبه نقش انذار وبيم را كمرنگ كرده واثر آن را خنثى مى سازد گذشته از اين، جواز عفو غير لزوم آن است، چيزى كه اثر بيم وانذار را خنثى مى سازد دوّمى است نه اوّلى.

اگر بيم وانذار در باز دارى انسان از گناه ونافرمانى مؤثر است، رجا وباز بودن روزنه اميد نيز در كاهش گناه تأثير به سزايى دارد. افراد مأيوس از سعادت