فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ١١٠ - ١ فعل انسان مخلوق خدا نيست

ثمرات اصل دوم: عدل

١

فعل انسان مخلوق خدا نيست

« تفــويـض »

عدل يكى از اصول پنجگانه معتزله است كه بيشتر به وسيله اين اصل، از ديگر فرق اسلامى تمايز پيدا مى كنند وآن پايه يك رشته مسائل كلامى است كه فهرست آن را ياد آور شديم. وبراى تشريح مواضع معتزله در اين مسائل، لازم است به گونه اى فشرده مطرح شوند.

نخستين مسأله اى كه از آثار نتايج قول به عدل است، تبيين كيفيت نسبت افعال بندگان به خداست و اين مسأله، يكى از دامنه دارترين وپرآوازه ترين مسائل كلامى است كه در كتابهاى كلامى مطرح مى باشد وبراى اينكه ازپراكنده گويى بپرهيزيم، سخنان خود را تحت نظامخاصى بيان مى كنيم:

١ـ اشاعره مسأله توحيد در خالقيت را واينكه آفريدگارى جز خدا نيست، دستاويز قرار داده وتمام افعال بندگان را مخلوق بلا واسطه خدا مى دانند، وتصور مى كنند كه اگر به آفريدگارى غير خدا ولو به صورت ظلِّى وإذنى قائل شوند، اصل ياد شده مخدوش خواهد شد. تعبير رساى قرآن در باره توحيد در خالقيت اين است كه مى فرمايد: (قل هل من خالق غير اللّه) (فاطر/٣) [١]