فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٩٧ - ٣ـ موضوع حدوث وقدم چيست؟

(إقرء باسم ربّك الّذي خلق) يك جا ايجاد گردد، اين نه به آن معنى است كه قدرت و توانايى آفريدگار قاصر وكوتاه است، بلكه اين ويژگى خود«كلمه» است كه نمى تواند يك جا تحقّق پذيرد.

در اين صورت بايد گفت وجود خارجى تلاوت جبرئيل وپيامبر ومؤمنان، به خاطر ويژگى خودِ الفاظ، حادث بوده و قديم نمى باشند وما در نقل استدلال قائلان به حدوث قرآن توضيح بيشترى در اين باره خواهيم داد.

در باره احتمال ششم بايد از توصيف قرآن با لفظ «مخلوق» كه ممكن است مايه سوء استفاده مخالفان باشد خوددارى كرد، از اين جهت پيشوايان معصوم سفارش كرده اند كه از به كار بردن آن خود دارى كنيد، چه بسا ممكن است آنرا به «اختلاق» و مصنوع انسان تفسير كنند.

در پايان بحث، گفتار قاضى عبد الجبّار رئيس معتزله در قرن پنجم رامى آوريم كه ميگويد:

«مذهب اين است كه قرآن سخن خدا و وحى از جانب اوست و مخلوق وحادث است كه خدا آن را بر پيامبر خود فرو فرستاده است تا نشانه نبوّت وپيامبرى او باشد وآن را وسيله شناخت حلال وحرام قرار داده است ودر مقابل اين نعمت بايد به حمد وستايش وتنزيه خدا بپردازيم، آنچه كه الآن ما مى شنويم ويا تلاوت مى كنيم هر چند خدا پديد آرنده آن نيست، ولى نوعى به او نسبتى دارد، چنانكه قصيده: امرئ القيس كه اكنون مى خوانيم فعل ماست، ولى به گونه اى نيز به او نسبت دارد». [١]

شكّى نيست كه آنچه جبرئيل أمين آورده وبراى پيامبر صلَّى اللّه عليه و آله و سلَّم خوانده، يك جزئى حقيقى بوده است كه وجود آن با خود او قائم بوده است وما با تلاوت خود مثل