فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٢٠٥ - اصل چهارم منزلت بين المنزلتين

اصل چهارم

منزلت بين المنزلتين

مرتكب گناه كبيره در اواخر نيمه نخست از قرن اول، موضوع يك رشته مسائل كلامى گرديد كه با قسمتى از آنها در اصل سوم آشنا شديم ويكى از آن مسائل توصيف او با ايمان ويا كفر وفسق است ودر اين مورد دو نظر ابراز گرديد كه سرانجام منتهى به نظريه سوم شد كه از ابتكارات پايه گذار مكتب «اعتزال» واصل بن عطاست وپيروان اين مكتب نيز در طول زمان بر آن صحّه نهادهاند، اينك نظريات سه گانه در اين مورد:

١ـ مرتكب كبيره كافر است.

٢ـ مرتكب كبيره مؤمنِ فاسق است.

٣ـ نه مؤمن است ونه كافر، بلكه در مقامى ميان اين دو.

نظريه نخست را خوارج برگزيده زيرا عمل را جز ايمان مى دانند وهر كس واجبى را ترك كند وحرامى را مرتكب گردد، از جرگه مؤمنان بيرون رفته ودر عداد كافران قرار مى گيرد، در اين ميان فقط گروه اباضيه در توصيف مرتكب كبيره به كفر تصرف كرده ومى گويند، مقصود كفران نعمت است، نه كفر ملت كه در مقابل ايمان قرار مى گيرد.

نظريه دوم، نظر معروف ميان فقها ومحدثان و متكلمان فرق اسلامى است كه ارتكاب گناه را مايه خروج از ايمان ندانسته، چيزى كه هست او را مؤمن فاسق مى خوانند.