اديان شناسى - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٦٤
درباره زمان تولّد زرتشت نيز اختلاف است، و به دليل نبودن اطلّاعات دقيق و قابل اعتماد، نظريّههاى متفاوتى ارائه شده است. از جمله «نظريّه سنّتى زرتشتى» است، كه بنابر اين نظريّه، مطابق آنچه در اوستاى كنونى آمده، زمان تولّد زرتشت بين سالهاى ٦٦٠ تا ٥٨٣ پيش از ميلاد بوده است. مهمترين مستند و مدرك طرفداران اين نظريّه آن است كه پادشاه پذيرنده و پشتيبان آيين زرتشت به نام «گشتاسب» يا «كوى ويشتاسب» يا «ويشتاسب» با نام پدر داريوش هخامنشى يكى بود و اين كه ويشتاسب، پدر داريوش هم فرمانرواى شرق ايران و خراسان بوده است. ولى اين نظريه را بيشتر اوستاشناسان، مردود دانسته و زمان پيدايش زردشت را بسيار پيشتر از آن مىدانند. آنان در ردّ نظريه ياد شده مىگويند اگر اين دو (گشتاسب و ويشتاسب) نام يك نفر بود بايد در سنگ نبشتههاى داريوش هم مانند اوستا از ويشتاسب به گشتاسب، ياد مىشد. از سوى ديگر «كوى ويشتاسب» پسر «اورت اسپ» (لهراسب) است، و حال آن كه تاريخ هخامنشيان ويشتاسب را پسر «ارشام» مىداند. ديگر اين كه اگر زرتشت در ميان پارسيان، زندگى مىكرده، چگونه سرودهايش را به زبانى غير از زبان آنان سروده است؟ زيرا زبان سرودههاى زرتشت با زبان سنگ نبشتههاى هخامنشى يكى نيست. بنابر اين، روشن مىشود كه تاريخ ولادت زرتشت بسيار پيشتر از تاريخ ياد شده مىباشد. «١» نظريه مهمّ ديگرى- كه به نظر مىرسد صحيح هم باشد- مبتنى بر شواهد و مدارك زبانشناسى و تاريخى وجود دارد. بنابر اين نظريّه و از ديد زبانشناسى، بخشهاى كهن اوستا يعنى گاتها اگر از زبان و متون وداها، قديمىتر نباشد جديدتر هم نخواهد بود. امروزه براى پژوهشگران و اوستاشناسان، كم و بيش روشن است كه وداها متعلق به ١٥٠٠ تا ١٧٠٠ پيش از ميلاد مسيح است؛ ناگزير اوستا هم بايد مربوط به همين دوره باشد. ديگر اين كه اگر گاتاها كه گفتهاند از خود زرتشت است با زبان كتيبههاى هخامنشى