آنچه آورده شد خلاصه نظر مسيحيان درباره «توحيد مسيحى» و توجيه تثليث و سه گانه پرستى است. اينك به برخى تأمّلات درباره آن مى‌پردازيم. تأمّلاتى چند در تثليث مسيحيّت (براى مطالعه) گرچه چنان كه مشاهده شد مسيحيان، اصرار مى‌ورزند كه تثليث مسيحى همان توحيد خالص بوده و چيزى غير از آن نيست! ولى اين، ادّعايى بى‌دليل و دور از حقيقت است؛ زيرا تفاوت ميان اين اعتقاد و آن‌چه تقرير و بيان مى‌كنند، از زمين تا آسمان بوده و شواهد و دلايل زيادى بر نفى و ابطال اين اقرار و تقريرشان درباره تثليث، وجود دارد. اينك برخى از شواهد ودلايل اين كه تثليث غير از توحيد است را مى‌آوريم. الف- پيشينه تاريخى تثليث‌ بررسى و پژوهش درباره پيشينه تاريخى مسأله «تثليث» و سه گانه پرستى، نشان مى‌دهد كه اين عقيده در روزگار بسيار كهن و در ميان ملل باستانى دنيا، وجود داشته و ريشه در عقايد بت پرستى و شرك دارد. اقوام باستانى آريايى نژاد، يعنى ايرانى‌ها، هيت‌ها، يونانى‌ها و رومى‌ها در روزگار وصل خويش (حدود دو هزار سال پيش از ميلاد) به سه خدا «آلهه ثلاثه» معتقد بوده‌اند؛ و آن‌ها عبارت بودند از: خداى پدر (ديوس پيتار)، كه نزد همه آن ملل به «پدر آسمانى» شهرت داشته است، خداى مادر، كه به هندى «پريتيوى ماتار» و به يونانى «گاياماتر» ناميده مى‌شده؛ و خداى آفتاب (مهر) كه به نام خداى «ميترا» نام داشته وبعدها خداى ايرانيان باستان، شمرده شده است. «١» در آيين باستانى هندو هم تثليث، وجود داشته و اسامى آن‌ها عبارتند از: ١- بَرَهْما، خداى ايجاد كننده. ٢- شيوا، خداى فانى كننده و ميراننده.