نظام جهانى - جمالی، حسین - الصفحة ٧٥
كمپانيها و نمايندگيهايى بتدريج سلطه سياسى خود را اعمال كردند.
دولت هلند از كشورهايى بود كه تجارت اروپا را در اواخر قرن پانزدهم و اوايل قرن شانزدهم در دست داشت. اين كشور با تأسيس «شركت هند شرقى هلند» و به دست آوردن امتيازات و تصرف سرزمينهاى جديد، مستعمراتى را در آمريكاى جنوبى، آسيا و سرانجام در آفريقا به دست آورد، بطورى كه هنگام شروع جنگ جهانى دوّم سومين قدرت استعمارى بود. «١» شيوهها و روشهاى استعمارگران استعمارگران با شعار «متمدن ساختن ملتهاى وحشى و بربر» به سرزمينهاى غير اروپايى هجوم برده و به غارت و چپاول آنها دست مىزدند. روشها و شيوههايى كه آنان براى تصرّف ونفوذ دراين سرزمينهاوتداوم سلطه خود به كار مىبردند عبارت بود از:
١- حمايت سياسى- نظامى از شركتهاى تجارى ٢- ايجاد حكومتهاى دست نشانده ٣- تحت سلطه بردن ملّتها از طريق قراردادهايى مانند تحت الحمايگى ٤- هجوم و لشكركشى با نيروى نظامى ٥- ارسال مبلّغان مذهبى و ترويج دين مسيحيّت ٦- ايجاد اختلاف و تفرقه ميان مردم ٧- مبارزه با سنّتها و فرهنگ مردم و غربى سازى نظام و فرهنگ آنان البته برخى از كشورهاى اسلامى از جمله ايران بشدت در مقابل استعمار مقاومت كردند، بطورى كه هيچگاه رسماً مستعمره نشدند. علت اين مقاومت عمق تفكرات وباورهاى دينى و وجود رهبران محبوب ومقتدر مذهبى بوده است.