نظام جهانى
 
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص

نظام جهانى - جمالی، حسین - الصفحة ٥٧

جنگهاى اين دوران كه به حداقل كاهش يافته بود، بيشتر تدافعى بود و جنبه مبارزه طلبى دولتهاى قدرتمند عليه يكديگر داشت.
جنگهاى صليبى كه به مدّت دو قرن بين مسلمانان و مسيحيان ادامه داشت با انگيزه‌هاى اعتقادى، اقتصادى و سياسى شروع شد وسرانجامى ناميمون براى آغاز كنندگان آن داشت، زيرا پرچم اسلام در بيت المقدس، در پايان جنگهاى صليبى، در اهتزاز بود.
ديپلماسى و روابط صلح آميز با دولتهاى جهان در دوره عباسيان شكل نوينى به خود گرفت. هارون الرشيد با پادشاهان اروپايى رابطه سياسى بر قرار كرد و بغداد رامركز اجتماع دانشمندان و پژوهندگان قرار داد.
«بغداد در آن زمان از مهمترين شهرهاى مشرق زمين بود. ازشهرهاى تاتار و چين و هند سفرايى به دربار او (هارون الرشيد) مى‌آمدند. از سوى ديگر، پادشاه مغرب زمين «شارلمانى» امپراتور فرانسه كه داراى شوكت و عظمت زيادى بود و سلطنتش از كرانه‌هاى اقيانوس اطلس تا آلپ وسعت داشت اگر چه به مردمى وحشى و دور ازتمدن حكومت مى‌كرد، نمايندگانى به دربار هارون فرستاد كه حامل بهترين درودها بودند.» «١» تجارت و بازرگانى جهانى در دوران خلفاى عباسى رونق بسيار داشت و تا حدودى تمامى شاهراههاى بازرگانى بين المللى در سيطره نفوذ مسلمانان قرار داشت.
اسكندريه و بغداد مراكز تجارت بودند. اروپاييان و مسلمانان واهالى چين و هند در مسير كاروانها و راههاى تجارى در قلمرو امپراتورى اسلامى به مبادلات تجارى مى‌پرداختند.
«بدين طريق مسلمانان كه مصر، شام و سواحل آفريقايى مديترانه را در قلمرو خود داشتند و در اروپا نيز اندلس را گشوده بودند، بازرگانى جهانى را زيرنفوذ داشتند. معتبرترين بندر «شام» بود و نيز «فرما» و «اسكندريه» كه بندرگاه تجارت شرق و غرب بود و كالايى كه از اقصاى شرق به غرب مى رفت و بالعكس از آنجا مى‌گذشت.» «٢»