نظام جهانى - جمالی، حسین - الصفحة ٥٧
جنگهاى اين دوران كه به حداقل كاهش يافته بود، بيشتر تدافعى بود و جنبه مبارزه طلبى دولتهاى قدرتمند عليه يكديگر داشت.
جنگهاى صليبى كه به مدّت دو قرن بين مسلمانان و مسيحيان ادامه داشت با انگيزههاى اعتقادى، اقتصادى و سياسى شروع شد وسرانجامى ناميمون براى آغاز كنندگان آن داشت، زيرا پرچم اسلام در بيت المقدس، در پايان جنگهاى صليبى، در اهتزاز بود.
ديپلماسى و روابط صلح آميز با دولتهاى جهان در دوره عباسيان شكل نوينى به خود گرفت. هارون الرشيد با پادشاهان اروپايى رابطه سياسى بر قرار كرد و بغداد رامركز اجتماع دانشمندان و پژوهندگان قرار داد.
«بغداد در آن زمان از مهمترين شهرهاى مشرق زمين بود. ازشهرهاى تاتار و چين و هند سفرايى به دربار او (هارون الرشيد) مىآمدند. از سوى ديگر، پادشاه مغرب زمين «شارلمانى» امپراتور فرانسه كه داراى شوكت و عظمت زيادى بود و سلطنتش از كرانههاى اقيانوس اطلس تا آلپ وسعت داشت اگر چه به مردمى وحشى و دور ازتمدن حكومت مىكرد، نمايندگانى به دربار هارون فرستاد كه حامل بهترين درودها بودند.» «١» تجارت و بازرگانى جهانى در دوران خلفاى عباسى رونق بسيار داشت و تا حدودى تمامى شاهراههاى بازرگانى بين المللى در سيطره نفوذ مسلمانان قرار داشت.
اسكندريه و بغداد مراكز تجارت بودند. اروپاييان و مسلمانان واهالى چين و هند در مسير كاروانها و راههاى تجارى در قلمرو امپراتورى اسلامى به مبادلات تجارى مىپرداختند.
«بدين طريق مسلمانان كه مصر، شام و سواحل آفريقايى مديترانه را در قلمرو خود داشتند و در اروپا نيز اندلس را گشوده بودند، بازرگانى جهانى را زيرنفوذ داشتند. معتبرترين بندر «شام» بود و نيز «فرما» و «اسكندريه» كه بندرگاه تجارت شرق و غرب بود و كالايى كه از اقصاى شرق به غرب مى رفت و بالعكس از آنجا مىگذشت.» «٢»