مسلمانان (انصار ومهاجر)، تأسيس مسجد به عنوان پايگاه عبادى- سياسى، بستن پيمان سياسى با يهوديان، ايجاد سيستم ادارى، اقتصادى واجتماعى، تشكيل هسته‌هاى رزمى- اطلاعاتى و جنگهاى رهايى بخش (غزوات و سرايا) مى‌شد. بتدريج اقداماتى نظير اعزام مبلّغ براى آموزش قرآن وتعاليم اسلامى، ايجاد سيستم قضايى وادارى و ... نيز در راستاى سازماندهى و گسترش حكومت اسلامى انجام گرفت.
بررسى اقدامات پيامبر (ص) وعملكرد حكومت اسلامى از بُعد سياست داخلى و خارجى از اهميّت ويژه‌اى برخوردار است.
سياستهاى حكومت اسلامى مدينه‌ سياست داخلى:
سياست داخلى حكومت اسلامى بر پايه ريشه كن كردن شرك و گسترش اسلام به سراسر جزيرة العرب استوار بود. مجموعه مجاهدتهاى پيامبر (ص) و پيروان اندك ولى با ايمان وى در طول هشت‌سال (از هجرت تا فتح مكّه) منجر به استقرار حكومت اسلامى در سراسر عربستان گرديد. جنگهاى بدر، احُد، احزاب و فتح مكّه به فرماندهى پيامبر (ص) و نصرت الهى، پرچم توحيد را درخانه كعبه به اهتزاز درآورده و اعتلاى كلمه توحيد را در پى داشت. سياست نظامى پيامبر اكرم (ص) كه بعد از مرحله دعوت و تبليغ وعدم تمكين قريش اتخاذ شد، دارالاسلام را به پشتوانه نظامى مورد نياز مجهّز كرد.
سياست خارجى:
سياست خارجى حكومت اسلامى پيامبر (ص) بر دو اصل استوار بود.
١- ديپلماسى و دعوت:
پيامبراسلام، در سال ششم هجرى، سفيرانى را به سوى زمامداران بزرگ جهان آن عصر فرستاد.
«سياست خارجى مسلمانان را پيامبر پايه نهاد كه به سال ششم هجرت ياران خويش را به‌