دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥١٥٧
| بوركو جلد: ١٢ شماره مقاله:٥١٥٧ |
بورْكو، يا بورگو، منطقهاي مسلماننشين در شمال چاد. اين منطقه ٣٠ هزار كم
مساحت دارد و از شمال غربى به كوههاي تيبِستى، از جنوب شرقى به كوههاي
اِندي و از جنوب و جنوب غربى به نواحى پست جوراب و بودله محدود است نك:
«اطلس...»، ٩٩ º ٢ .EI
بيشتر زمينهاي بوركو شنزارهايى است كه در اثر وزش بادهاي تند، در حركتند
«بوركو» . اغلب جمعيت بوركو در نواحى پرآب كه غالباً در نواحى كوهستانى
تيبستى در شمال و در درههاي مجزا از يكديگر كه صخرههاي آهكى و نامنظم آنها
را از هم جدا مىكند، ساكنند. اين درهها خاك حاصلخيزي دارند كه در آن
درختان خرما با محصولاتى مرغوب به عمل مىآيد نك: ناختيگال، ؛ II/٤٠٦
«بوركو». اهالى بوركو را گروههايى از سياهان، قبايل بيابانگرد عرب و بربر
تشكيل مىدهد. از مهمترين اين گروههاي قومى، قبيلة نيمه بيابانگرد «دزه» و
بيابانگرد «بولگدا» را مىتوان نام برد ناختيگال، IV/٤٠٦ .I/٢٦٣,
بوركو تا اواخر سدة ٣ق/٩م جزو منطقة نفوذ دولت عثمانى بود و اين دولت
پايگاهى نظامى در آنجا داشت همو، ٤٢٥ .I/١٨٢, در ٣١٧ق/٨٩٩م پيرو توافقهاي
ميان دولتهاي انگلستان و فرانسه، بوركو جزو منطقة نفوذ فرانسه شناخته شد و
نيروهاي اين كشور سرزمينهاي صحرا را يكى پس از ديگري تصرف كردند نك: رايت،
١٧ -١٦ º «بوركو».
سنوسيها كه مهمترين گروه قومى ساكن در اين منطقه بودند، در ٣٢٩ق/٩١١م
براي مقابله با خطر نفوذ اروپاييان در بوركو از دولت عثمانى كمك خواستند؛
عثمانيها به حمايت از سنوسيها، پايگاهى نظامى در بوركو برپا كردند، اما به
سبب پيكار نيروهاي عثمانى با سپاه ايتاليا در ٩١٢م، ناگزير به برچيدن
پايگاه و ترك اين منطقه شدند. در ٩١٣م سراسر بوركو به اشغال فرانسويان
درآمد نك: رايت، ١٩ -١٦ º ناختيگال، ؛ I/٤٢٥ ٢ .EI
در دورة سلطة فرانسويها برچاد، بوركو در منطقة نظامى موسوم به «بوركو - اندي -
تيبستى» قرار داشت ناختيگال، .I/٤٢٣ با آنكه چاد در ٣٣٩ش/٩٦٠م استقلال
يافت، اما فرانسويها تا ٩٦٤م از تخلية اين منطقة نظامى خودداري كردند
«افريقا...»، .٢٩٤
امروزه از لحاظ تقسيمات كشوري چاد، استان «بوركو - اندي - تيبستى» با ٥٠`٠٠
كم مساحت بزرگترين استان اين كشور بهشمار مىرود. تراكم جمعيت در آن بسيار
اندك است و در ٣٨٣ش/ ٠٠٤م جمعيت استان «بوركو - اندي - تيبستى» حدود ٠٠`٥
تن برآورد شده است «فرهنگ...».
مآخذ:
Africa South of the Sahara, ١٩٩٨, London, ١٩٩٨; Atlas of the World, Munich,
١٩٩٧; X Borku n , LoveToKnow Free Online Encyclopedia, www. ١٩١١
encyclopedia.org/B/BO/BORKU.htm; EI ٢ ; Nachtigal, G., Sahara and Sudan, tr.
A.G.B. Fisher and H.J. Fisher, London, ١٩٧١-١٩٨٠; Wright, J., Libya, Chad and
the Central Sahara, London, ١٩٨٩; The World Gazetteer, www.
world-gazetteer.com/home.htm.
پرويز امين