دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥٠٥٢
| بلگرام جلد: ١٢ شماره مقاله:٥٠٥٢ |
بِلْگْرام، شهريكهندر بخشهاردويىايالتاو تارپرادشو يكىاز
قديمترينمراكز فرهنگاسلامىدر شبهقارة هند. اينشهر در ٧ و ١ عرضشمالىو ٠ و
طولشرقىو بر ناحية مرتفعشيبداريواقعاستندوي، ٢؛ «فرهنگ...»، .VIII/٢٣٥
بلگرام از شهرهايى است كه در عهد سلطان محمود غزنوي به تصرف مسلمانان
درآمد ٠٩ق/٠١٨م، اما ديري نپاييد كه بر اثر ضعف حكومت غزنويان هند، بار ديگر
هندوان بر اين شهر چيره شدند ٢ .EIدر اوايل سدة ق يكى از راجهها شهري در
كنار شهر كهن بلگرام ساخت و آنجا را به نام خود «سِريناگار» ناميد. در دوران
حكومت وي در١٤ق/٢١٧م،سلطان شمسالدينالتتمش حك ٠٧-٣٣ق، از مماليك ترك
دهلى، اين شهر را به قلمرو خود افزود و بدين ترتيب، بلگرام بار ديگر به
حاكميت مسلمانان درآمد «فرهنگ»، همانجا؛ ٢ .EI
در دوران حكومت سلاطين مغول بر هند، بلگرام بر ناحيهاي وسيع كه شامل
سركار و ٣٨ پرگنه بود، اطلاق مىشد ابوالفضل، /٣٤. در ٤٧ق/٥٤٠م ميان سپاهيان
شيرشاه سوري، از حكام افغانى هند و سپاهيان همايون در بلگرام جنگى رخ داد.
شيرشاه كه يك سال پيش از اين تاريخ بر همايون پيروز شده، و در بلگرام
موضع گرفته بود، همايون را شكست داد و وي ناگزير به كابل گريخت راس، ٧ º
اسپير، ٢٤ º لينپول، /٣٨.
ساداتبلگرامكهدر تاريخمسلمانانهند بهفضلو ادباشتهار دارند، از
اعقابابوالفرجواسطىهستند كهپساز سقوط بغداد بهدستهولاكوخان،
بههندوستانمهاجرتكردهبود .(IA) ازجملة اين سادات ميرعبدالجليل بلگرامى د
١٣٨ق/٧٢٦م و ميرغلامعلى آزاد بلگرامى ه م است. همچنين نوادة وي اميرحيدر
حسينى نويسندة كتاب سوانح اكبري را مىتوان نام برد ؛ IA رضوي، .II/٣١ گفته
شده است كه اورنگ زيب، سادات بلگرام را به چوب منبر تشبيه كرده است كه
نه فروختنى هستند و نه سوزاندنى ٢ .EI
امروزهدر بخشقديمتر شهر بلگرامقطعههايىبسيار از كندهكاريهايبرجستهو
پايهها و سرستونهايىكهاز بناهايقديمىبرجايماندهاست، مىتوانديد و
همچنينمساجد و «درگاههاي» بسياريكهقدمتبرخىاز آنها بهسدة ق/٣ممىرسد. از
ديگر آثار دورة اسلامىدر اينشهر بهمدفنخواجهمجدالدينمىتواناشارهكرد
كهمتعلقبهدورانپيشاز غورياناست«فرهنگ»، همانجا؛ «تاريخ...»، .V/١٣٨
مآخذ: ابوالفضل علامى، آيين اكبري، به كوشش بلوخمان، كلكته، ٨٧٢م؛ لين
پول، استنلى، الدول الاسلامية، ترجمة محمد صبيحى فرزات و محمد احمد دهمان،
دمشق، ٣٩٣ق/٩٧٣م؛ ندوي، معينالدين، معجم الامكنة، حيدرآباد دكن، ٣٥٣ق؛
نيز:
A Comprehensive History of India, ed. M. Habib and Kh. A. Nizami, New Delhi,
١٩٨٢; EI ٢ ; IA; The Imperial Gazetteer of India, New Delhi, ١٩٨١; Rizvi, A. A.,
A History of Sufism in India, New Delhi, ١٩٨٣; Ross, E. D., X Babur n , The
Cambridge History of India, New Delhi, ١٩٨٧, vol. IV; Spear, P., India, a Modern
History, Ann Arbor, ١٩٦١.
پرويز امين