دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٨٠٨
| برهانالدين جلد: ١٢ شماره مقاله:٤٨٠٨ |
بُرْهانُ الدّين، ابونصر فتحالله، وزير و قاضىمشهور فارسدر عهد
اميرمبارزالدينمحمد مظفريحك ١٣-٥٩ق/٣١٣- ٣٥٨م. پدر ويكمالالدينابوالمعالىد
ح٣٨ق/٣٣٧مكهگفتهاند نسببهعثمانبنعفانمىبرد، از فضلاينامدار روزگار خود،
و نامزد وزارتبود و از برخىگزارشها برمىآيد كهچندينيز سمتوزارتداشت.
ويپساز آنكهحجگزارد، بهيزد رفتو در بناهايخيريهايكهساختهبود،
بهعبادتمشغولشد معينالدين، /٤٠؛ فصيح، /٨، ٢؛ كتبى، ٦؛ نيز نك: غنى، /٩-٠،
نيز حاشيه. در ٤١قكهامير مبارزالدينپساز شكستاز هزارة جرمانىو
اوغانىبهكرمانمىرفت، برهانالدينبهاستقبالآمد و هدايايىارزشمند بهامير
داد و او را سختخشنود گردانيد، چنانكهبرهانالدينرا در ٤٢قوزارتداد كتبى،
همانجا. بنابر گزارشىديگر، وياز ٤٠قبهنيابتاز پدر خود وزارترا در
دستداشتفصيح، /٨؛ نيز نك: معينالدين، /٣٨-٤٠؛ عقيلى، ٢٥.
برهانالديندر ٥٢ق/٣٥١ماز وزارتكنارهگرفتكتبى، ٦- ٧؛ قس: معينالدين، /٤١،
اما پساز استيلايامير مبارزالدينبر فارس، دوبارهدر ٥٦قبهوزارت، و اندكىبعد
در همانسالبهمنصبقاضىالقضاتىقلمرو امير مبارزالدينتعيينشد كتبى، عقيلى،
فصيح، همانجاها.
در پىتوطئة شاهشجاعو شاهمحمود، پسرانامير مبارزالدينبرايخلعو دستگيريپدر -
كهدر اواسط رمضان٥٩ بهوقوعپيوست- شاهسلطان، خواهرزادة امير مبارزالدينو
حاكماصفهانغنى، /٥٣ نيز كهاز متحدانشاهشجاعبود و روزگارياز
سويبرهانالدينمتهمبهسوءاستفادة مالىشدهبود، وزير را بهقتلرساند كتبى، ٩؛
ميرخواند، /٠٢. در برخىگزارشهايديگر آمدهاستكهبرهانالديندر ٩ رمضان٦٠
دستگير شد و پساز دو ماهدرگذشتهمو، /٠٧ - ٠٨؛ خواندمير، /٩٣؛ زرينكوب، ١٠.
اينتاريخبا قطعهايمنسوببهحافظ كهدر آناز تاريخدرگذشتبرهانالدينياد
كرده، نيز مطابقتدارد ص٧٢. حافظ دو غزلدر
مدحبرهانالدينسرودهاستكهحكايتاز توجهو علاقة شاعر نسبتبهاو دارد ص٤٩،
٢٤- ٢٥. اينغزلها بايد ميانسالهاي٥٦-٦٠قسالهاياقامتبرهانالديندر شيراز
سرودهشدهباشد نك: غنى، /٠ -١. جز حافظ، خواجويكرمانىنيز از
ستايشگرانبرهانالدينبود. بهروزگاريكهامير مبارزالدين، مشهور
بهمحتسببهتعصبحكممىراند، برهانالدينحامىشاعرانو دانشمندانبهشمار
مىرفتزرينكوب، ١ -٢؛ ستوده، /٩٧. وينيز مانند پدرشاهلآبادانىبود و
قناتىدر يزد ايجاد كرد همو، /٣٢-٣٣.
مآخذ: حافظ، ديوان، بهكوششمحمد قزوينىو قاسمغنى، تهران، ٣٦٩ش؛ خواندمير،
غياثالدين، حبيبالسير، بهكوششدبيرسياقى، تهران، ٣٥٣ش؛ زرينكوب،
عبدالحسين، از كوچة رندان، تهران، ٣٦٤ش؛ ستوده، حسينقلى، تاريخآلمظفر،
تهران، ٣٤٦ش؛ عقيلى، حاجىبننظام، آثار الوزراء،
بهكوششجلالالدينمحدثارموي، تهران، ٣٦٤ش؛ غنى، قاسم، بحثدر آثار و افكار
و احوالحافظ، تهران، ٣٦٦ش؛ فصيحخوافى، احمد، مجملفصيحى، بهكوششمحمود فرخ،
مشهد، ٣٣٩ش؛ كتبى، محمود، تاريخآلمظفر، بهكوششعبدالحسيننوايى، تهران،
٣٦٤ش؛ معينالدينيزدي، مواهبالهى، بهكوششسعيد نفيسى، تهران، ٣٢٦ش؛
ميرخواند، محمد، روضة الصفا، تهران، ٣٣٩ش.
هديسيدحسينزاد