دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٩٥٨
| بغشور جلد: ١٢ شماره مقاله:٤٩٥٨ |
بَغْشور، شهركى كهن كه امروزه خرابههاي آن در نزديكى قلعة مور در
افغانستان قرار دارد. اين شهر در ١ق/٥٢م توسط احنف بن قيس ه م به جنگ
گشوده شد و وي احشام شهر را به غنيمت با خود برد بلاذري، ٠٦؛ ابن اثير،
الكامل، /٢٥-٢٦.
بغشور در سدة ق/٠م از توابع گنج رستاق به شمار مىرفته، و با آنكه در
بيابانى خشك و بىآب و علف واقع بوده، هواي آن معتدل و خاكش حاصلخيز
وصف شده است. كشاورزي در آن به صورت ديم بوده، و كشتزارها، باغها و
تاكستانهاي ديمى بسيار داشته است. آب آشاميدنى آن نيز از چاهها تأمين
مىشده است اصطخري، ٦٦؛ ابنحوقل، /٤١؛ حدود العالم، ٣؛ ادريسى، /٧٥؛ ياقوت،
/٩٤.
اين شهر همچون پوشنگ از بَبَن كوچكتر، و مساحت آن نيم فرسنگ در نيم
فرسنگ بوده است ابن حوقل، همانجا؛ اصطخري، ٦٨-٦٩. فاصلة آن تا هرات مرحله
بوده، و به سبب واقع شدن ميان هرات و مرورود همو، ٦٦، ٨٥؛ مقدسى، ٠٨، ٤٩،
از مراكز بازرگانى به شمار مىرفته است ادريسى، همانجا.
در ٨٥ق/٩٥م به فرمان امير نوح دوم سامانى سبكتكين براي مقابله با ابوعلى
سيمجور و ابوالحسن فائق تا ناحية بغشور لشكركشى كرد عتبى، ٨٥؛ نيز نك: مدرس،
٧٩. در ٥٨ق/٠٦٦م الب ارسلان سلجوقى اين شهر را به صورت اقطاع به مسعود
بن ارتاش واگذارد ابن اثير، همان، ٠/٠.
مقارن حملة مغول اين شهر از توابع بادغيس به شمار مىآمد و شهري آباد بود
حافظ ابرو، ٣، اما به گفتة ياقوت كه آنجا را در ١٦ق/٢١٩م ديده بوده، بغشور
پيش از حملة مغولان رو به خرابى نهاده بوده است همانجا. تا پيش از ويرانى،
اين شهر در حدود ٠ تا ٠ هزار نفر جمعيت داشته است حافظ ابرو، همانجا. سپاهيان
مغول بر سر راه خود به مرو، از بغشور گذشتند و كشتار و خرابى بسياري به بار
آوردند نك: همانجا؛ جوينى، /١٧- ١٨؛ رشيدالدين، /١٩.
بغشور پس از اين حملات به كلى ويران شد و امروزه ويرانههاي آن در ناحية
كشك، در نزديكى آبادي قلعة مور در محوطة وسيعى به چشم مىخورد كه در وسط
اين محوطه بر روي تپة مصنوعى و بلندي آثارقلعهاي كهن كه با آجر ساخته
شده، نمايان است مايل هروي، ٧؛ لسترنج، .٤١٣
منسوبان به اين شهر، معروف به بَغَوي بودهاند سمعانى، الانساب، /٧٣؛ ابن
اثير، اللباب، /٣٣ و بزرگانى از اين شهر برخاستهاند كه از آن جملهاند:
ابومنصور بغوي، صاحب بريد نيشابور ابن حوقل، همانجا، ابوالحسن على بن ابى
بكر، مقري و صوفى بغوي سمعانى، التحبير، /٩٧، ابومحمد حسين بن مسعود بغوي ه
م، از محدثان و فقهاي شافعى اواخر سدة و اوايل سدة ق قزوينى، ٣٠، ابوالفضل
بغوي و ابوالفتح بغوي سمعانى، همان، /٥، ٥٠.
مآخذ: ابن اثير، الكامل؛ همو، اللباب، قاهره، ٣٥٧ق؛ ابن حوقل، محمد، صورة
الارض، به كوشش كرامرس، ليدن، ٩٣٩م؛ ادريسى، محمد، نزهة المشتاق، بيروت،
٩٨٩م؛ اصطخري، ابراهيم، مسالك الممالك، به كوشش دخويه، ليدن، ٩٢٧م؛
بلاذري، احمد، فتوح البلدان، به كوشش دخويه، ليدن، ٨٦٥م؛ جوينى، عطاملك،
تاريخ جهانگشاي، به كوشش محمد قزوينى، ليدن، ٩١١م؛ حافظ ابرو، عبدالله،
جغرافيا، به كوشش غلامرضا مايل هروي، تهران، ٣٤٩ش؛ حدود العالم، به كوشش
منوچهر ستوده، تهران، ٣٦٣ش؛ رشيدالدين فضلالله، جامع التواريخ، به كوشش
محمد روشن و مصطفى موسوي، تهران، ٣٧٣ش؛ سمعانى، عبدالكريم، الانساب، به
كوشش عبدالرحمان معلمى يمانى، حيدرآباد دكن، ٩٦٣م؛ همو، التحبير، به كوشش
منيره ناجى سالم، بغداد، ٩٧٥م؛ عتبى، محمد، «تاريخ يمينى»، ضمن شرح
اليمينى الفتح الوهبى از منينى، قاهره، ٢٨٦ق؛ قزوينى، زكريا، آثار البلاد،
بيروت، ٩٨٤م؛ مايل هروي، غلامرضا، تعليقات بر جغرافيا نك: هم، حافظ ابرو؛
مدرس رضوي، محمدتقى، تعليقات بر تاريخ بخارا ي نرشخى، تهران، ٣٦٣ش؛
مقدسى، محمد، احسن التقاسيم، به كوشش دخويه، ليدن، ٩٠٦م؛ ياقوت، بلدان؛
نيز:
Le Strange, G., The Lands of the Eastern Caliphate, London, ١٩٦٦.
احمد آريننيا