دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٨٢٦
| بريد بنمعاويه جلد: ١٢ شماره مقاله:٤٨٢٦ |
بُرَيْدِ بْنِ مُعاويه، ابوالقاسمعجلىد پيشاز ٤٨ق/٦٥م، از اصحاببرجستة
امامباقر و امامصادقع. پدرشمعاوية بنابىحكيمحاتماز خاندانىاز
اعرابعجلىمهاجر بهكوفهبود نك: خطيب، /٠٩؛ نجاشى، ١٢؛ ابنحجر، /٠. ويدر
موطنخود بهتحصيلدانشآغاز كرد؛ چنينمىنمايد كهدر آغاز از
شيوخعامهحديثآموختو از آنجملهاز ابواسحاقاسماعيلبنرجاء زبيدياستماعكرد
نك: دارقطنى، /٧٢؛ خطيب، /٠٩ -١٠؛ ابنماكولا، /١٥؛ نيز نك: علامة حلى، ٢١.
بريد در اوايلسدة ق، ظاهراً سفر يا سفرهايىبهمدينهداشتو در آنجا
چنديبهبهرهگيرياز محفلدرسامامباقرعپرداختو از اصحابخاصآنحضرتبهشمار
آمد «الرجال»، ٤؛ شيخطوسى، ٠٩. ويپساز درگذشتآنحضرتچندياز محضر
امامصادقعدر مدينهبهرهبرد و در شمار اصحابخاصآنحضرتنيز درآمد همو، ٥٨؛ نيز
نك: الاختصاص، . دربارة دانشاندوزياو از شيوخامامىكوفه، تنها مىتوانبر
استفاداتگستردة او از محمد بنمسلمد ٥٠ق/٦٧متأكيد كرد، با اينكهاو در طبقة
روايى، همپاية بريد بودهاستمثلاً نك: صفار، ٣٨، جم ؛ كلينى، /٢١. در اسانيد
اماميه، روايتاو از اصبغبننباته، يار معمر امامعلىعو
مالكبناعينجُهَنىنيز ديدهمىشود نك: همو، /٤٧؛ ابنبابويه، علل...، ٩.
بريد در شمار فقيهانبرجستة اماميهاز اصحابصادقينعمحسوبمىشد و از همينرو،
ناماو در شمار «اصحاباجماع» ه منيز قرار گرفتهاستنك: كشى، /٢٣، ٠٧ -٠٩؛
نجاشى، همانجا؛ نيز ابنبابويه، معانى...، ٢٧. در متونرجالىاز
جايگاهوالايوينزد ائمهو وجاهتاو نزد متقدماناماميهسخنبهميانآمدهاستنك:
كشى، /٩٨؛ ابنبابويه، كمالالدين...، ٦؛ نجاشى، همانجا. البتهگفتنىاستدر
برخىرواياتاز مذمتبريد در كنار زرارهسخنرفته، و به«بدعتى»
مشتركميانآناناشارهشدهاستنك: كشى، /٦٤، /٠٩؛ برپاية نقلابنحجر نك: همانجا،
وجهمشتركبريد و زراره، در قولبه«استطاعت» دانستهشدهاست. در گرايشفقهى،
برپاية قراينچنينمىنمايد كهبريد را مىتواندر كنار فقيهانىچونابوبصير و محمد
بنمسلمجايداد نيز دربارة روابط او با زرارهو فضيل، نك: عياشى، /٦٠؛ كشى،
/٠٩؛ دلائل...، ٦٥.
راويانبسيارياز بريد دانشآموختهاند كهدر ميانآنانناممشاهيريچونحَريز
بنعبداللهسجستانى، ابانبنعثمان، حماد بنعثمان، يحيىحلبى،
درستبنابىمنصور، ثعلبة بنميمون، جميلبنصالح، هشامبنسالم،
يونسبنعبدالرحمان، صفوانبنيحيىو ابنابىعمير ديدهمىشود برايفهرستىاز
راويانوي، نك: خويى، /٩٠-٩١، ٠٣ بب. گفتنىاستكهاز عامهنيز احمد بنحماد
همدانىاز ويروايتكردهاستنك: دارقطنى، همانجا؛ خطيب، /٠٩ - ١٠؛ نيز نك:
ابنماكولا، /٢٨. از فرزندانبريد، قاسمو موسىاز راويانومؤلفاناماميهبودهاند
نك: ابنبابويه، منلايحضر...، /١٦؛ نجاشى، ١٣-١٤، ٠٨؛ شيخطوسى، ٤٢.
نجاشىيادآور شدهاستكهكتابىاز بريد، بهروايتعلىبنعقبة اسديوجود
داشتهكهابنغضايرينسخهاياز آنرا ديدهبودهاستص١٢؛ اما بههر تقدير، در
غالبمحافلاماميهاينكتابشناختهنبودهاست. دهها حديثبهنقلاز بريد در
منابعروايىاماميه، از جملهكتباربعهمضبوط است.
بريد بهروايتعلىبنفضالدر ٥٠قوفاتيافته، اما نجاشىدرگذشتاو در
حياتامامصادقعرا صحيحتر دانستهاستهمانجا. در تأييد ترجيحنجاشى، بايد
گفتكهدر جرياناختلافاتىكهپساز وفاتامامصادقعرخداد، نشانىاز حضور او
بهثبتنرسيدهاست.
مآخذ: ابنبابويه، محمد، عللالشرائع، نجف، ٣٨٥ق/٩٦٦م؛ همو، كمالالدينو
تمامالنعمة، بهكوششعلىاكبر غفاري، تهران، ٣٩٠ق؛ همو، معانىالاخبار،
بهكوششعلىاكبر غفاري، قم، ٣٦١ش؛ همو، منلايحضرهالفقيه، بهكوششعلىاكبر
غفاري، قم، ٤٠٤ق؛ ابنحجر عسقلانى، احمد، لسانالميزان، حيدرآباد دكن،
٣٢٩-٣٣١ق؛ ابنماكولا، على، الاكمال، بهكوششعبدالرحمانمعلمى، حيدرآباد دكن،
٣٩٢ق/٩٧٢م؛ الاختصاص، منسوببهشيخمفيد، بهكوششعلىاكبر غفاري، قم، جماعة
المدرسين؛ خطيببغدادي، احمد، تلخيصالمتشابه، بهكوششسكينهشهابى، دمشق،
٩٨٥م؛ خويى، ابوالقاسم، معجمرجالالحديث، قم، ٤١٠ق؛ دارقطنى،على،
المؤتلفو المختلف، بهكوششموفقعبداللهعبدالقادر،بيروت،٤٠٦ق/ ٩٨٦م؛
دلائلالامامة، منسوببهابنرستمطبري، نجف، ٣٨٣ق/ ٩٦٢م؛ «الرجال»،
منسوببهاحمد برقى، همراهالرجالابن داوود حلى،
بهكوششجلالالدينمحدثارموي، تهران، ٣٤٢ش؛ شيخطوسى، محمد، رجال،
بهكوششمحمدصادقآلبحرالعلوم، نجف، ٣٨١ق/٩٦١م؛ صفار، محمد، بصائر الدرجات،
تهران، منشوراتاعلمى؛ علامة حلى، حسن، ايضاحالاشتباه، بهكوششمحمد حسون،
قم، ٤١١ق؛ عياشى، محمد، تفسير، بهكوششهاشمرسولىمحلاتى، تهران، المكتبة
العلمية الاسلاميه؛ كشى، محمد، معرفة الرجال، اختيار شيخطوسى،
بهكوششمهديرجايى، قم، ٤٠٤ق؛ كلينى، محمد، الكافى، بهكوششعلىاكبر غفاري،
تهران، ٣٧٧ق؛ نجاشى، احمد، رجال، بهكوششموسىشبيريزنجانى، قم، ٤٠٧ق.
احمد پاكتچى