دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥١٤٣
| بنىملال جلد: ١٢ شماره مقاله:٥١٤٣ |
بَنىْ مِلاّل، شهري در مراكش و مركز استان تادِلا اَزيلال. اين شهر در ٢
و ٥ عرض شمالى و و ٧ طول غربى در ارتفاع ٢٠ متري از سطح دريا در
كوهپايههاي اطلس ميانى، ميانة راه دو شهر فاس در شمال، و مراكش در جنوب
واقع است «فرهنگ...»؛ بن عربى، ٤؛ نيز نقشه....
شهر بنى ملال آب و هوايى نيمه خشك دارد و ميانگين بارندگى آن ٧٥ ميلىمتر
در سال است و در فصل گرما دماي آن تا ٣ سانتىگراد مىرسد. رودخانة ام
الربيع كه از كنار اين شهر مىگذرد، باعث رشد و رونق كشاورزي آن شده است.
مهمترين فرآوردههاي كشاورزي بنىملال: حبوبات، چغندر، پنبه، سيب و مركبات
است معلمة...، /٥٧٩. اين شهر با باغهاي سرسبز و چشمهسارهاي پر آب تفرجگاه
مناسبى براي گردشگران است بن عربى، همانجا.
پيشينة تاريخى: وجود چشمة اَسَردون در جنوب اين شهر مىتواند همچون ديگر نقاط
اين ناحيه از قبيل اَغمات و دَمنات قدمت بسيارداشته باشد ٢ .EIنخستين
ساكنان اين شهر بربرها بودهاند. بعدها در دوران يعقوب المنصور موحدي حك ٨٠ -
٩٥ق/١٨٤- ١٩٩م، طايفة بنى ملال كه از طوايف قبيلة بنى هلال به شمار
مىرفتند و از مصر به مغرب آمده بودند، جايگزين بربرها شدند نك: معلمة، /٥٧٦.
پيشينة تاريخى شهر بنى ملال با تاريخ شهرِ داي پيوستگى دارد. احتمالاً داي
كه ابن عبدالمنعم حميري ص ٣١ از آن نام برده است و در ١٣ق/٢٨م پس از
درگذشت ادريس دوم به پسرش، يحيى به ارث رسيد، همان بنى ملال آينده است
ابوعبيد، /٠٦؛ ٢ .EI
در منابع دورة اسلامى از داي به عنوان قلعه و يكى از مراكز مهم بازرگانى
ياد شده است ابوعبيد، /٤٤. در ٣٤ يا ٣٥ق قلعة داي توسط مرابطون ويران شد، اما
آنها اندكى بعد در جاي آن، قلعهاي ديگر بنا كردند و در كنارش مسجد و
صومعهاي ساختند كه با گذشت زمان روبهآبادانى گذاشت معلمة، همانجا. در
دوران فرمانروايى خاندان سعديان، از شرفاي مراكش ١٥-٠٦٩ق/٥٠٩-٦٥٩م قلعة
داي مدت كوتاهى مركز تادلا گرديد و امير زيدان بن احمد منصور ذهبى حك
٠١٢-٠٣٧ق/٦٠٣-٦٢٨م كه از جانب پدرش به حكومت تادلا رسيده بود، اين قلعه
را تا پيش از اتمام بناي زيدانيه به عنوان دارالحكومة موقت خويش برگزيد
سلاوي، /١٧، ٧٥، /؛ معلمة، همانجا؛ حجى، ٥.
در ٠٩٩ق/٦٨٨م مولى اسماعيل بخشهاي جديدي به صومعة داي افزود كه كوشيه بن
كوش يا بلكوش ناميده شد. كوشيه در سدة ٣ق/٩م مجدداً توسعه يافت سلاوي، /٩؛
معلمة، /٥٧٧؛ بريتانيكا، .I/٩٧٦ كوشيه كه امروزه «محلة لَمْدينه» خوانده
مىشود، مدت ٠٠ سال يكى از دو مركز ناحية تادلا به شمار مىرفت. در اوايل سدة
٠م به تدريج نام بنى ملال جايگزين نام كوشيه شد بن عربى، نيز معلمة،
همانجاها؛ ٢ .EI
در ٣٣٤ق/٩١٦م بنى ملال به تصرف نيروهاي فرانسوي درآمد بن عربى، نيز
معلمة، همانجاها. در ٣١٣ش/٩٣٤م با تخريب برج و بارو و دروازههاي بنى ملال،
شهر توسعه يافت و جمعيت آن نيز روبهافزايش نهاد؛ چنان كه جمعيت ٠٠` تنى
آن در ٩٢٠م، به ٢٠ هزار تن در ٩٩٢م رسيد. جمعيت اين شهر در ٣٨٣ش/٠٠٤م حدود
٠٠`٦٩ تن برآورد شده است «فرهنگ»؛ معلمة، /٥٧٨.
مآخذ: ابن عبدالمنعم حميري، محمد، الروض المعطار، به كوشش احسان عباس،
بيروت، ٩٨٤م؛ ابوعبيد بكري، عبدالله، المسالك و الممالك، به كوشش وان لون
و ا.فره، تونس، ٩٩٢م؛ بن عربى، صديق، المغرب، بيروت، ٤٠٤ق/٩٨٤م؛ حجى،
محمد، «المراكز الثقافية المغربية ايام السعديين»، البحث العلمى، به كوشش
محمد صباغ، رباط، المركز الجامعى للبحث العلمى؛ سلاوي، احمد، الاستقصاء، به
كوشش جعفر ناصري و محمد ناصري، دارالبيضاء، ٩٥٤-٩٥٦م؛ معلمة المغرب، مطابع
سلا، ٤١٣ق/٩٩٢م؛ نقشة مراكش، سازمان جغرافيايى نيروهاي مسلح، تهران، ٣٧٢ش؛
نيز:
Britannica, micropaedia, ١٩٧٨; EI ٢ ; The World Gazetteer, www.
world-gazetteer.com/d/d_ma_ta.htm.
ستار عودي