دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥٠٢٠
| بلجبنبشر جلد: ١٢ شماره مقاله:٥٠٢٠ |
بَلْجِ بْنِ بِشْر د شوال٢٤/اوت٤٢، سردار جنگاور اموياندر شمالافريقا و
اندلس. وياز تيرة بنىقُشَير كِلاب، از قبايلقيسىبود و نسبتهايقشيريو
قيسىاو بدينسبباستنك: ابنحزم، ٩٠؛ نيز ابنعبدالحكم، ١٩؛ ابنقوطيه، ٩.
نخستينبار در مآخذ، ذيلحوادثسال٢٣قو هنگامىاز ويياد مىشود
كههشامبنعبدالملك، خليفة امويحك ٠٥- ٢٥ق/٢٣- ٤٣م، كلثومبنعياضرا
بهولايتافريقيهه م- كهدر اينزماندستخوششورشهايپىدرپىبربرها و برخىديگر
از عناصر محلىبود و غالباً در پوششمذهبخوارج، شاخة صفريه، سر برآوردهبودند -
روانهكرد برايتفصيل، نك: عبدالرزاق، ٢ بب.
كلثومبنعياضبا سپاهىگران، در جماديالا¸خر ٢٣/مة ٤١
بهسويافريقيهبهراهافتاد و برادر زادهاشنك: ابنحزم، همانجا؛ در برخىمآخذ،
پسر عمو، نك: خليفه، /٢٩، بلجبنبشر را
بهفرماندهىپيشقراولانسپاهگماشتابنعبدالحكم، ١٨-١٩؛ ابنقوطيه، همانجا؛ نيز
نك: رقيق، ٦. بنابر روايتى، هشامبنعبدالملكولايتافريقيهرا پساز
كلثومبنعياضبهبلجبنبشر واگذاردهبود ابنقوطيه، همانجا. سپاهياد شدهدر
رمضانهمانسالبهقيروانرسيد. در آنجا رفتار و سخناننسنجيدة بلجبنبشر با
حبيببنابىعبيده- كهدر بسط سلطة خلافتدمشقبر شمالافريقا سهمعمدهداشتنك:
رقيق٢ - موجبرنجشويشد و خود بر حوادثبعديتأثير نهاد نك: ابنعبدالحكم، ١٩؛
رقيق، ٧؛نيز نك: دنبالةمقاله. سرانجام، در
جنگسختىكهميانسپاهكلثومبنعياضو بربراندرگرفت، شكستبر لشكريانشامافتاد
و كلثومخود در ميانة ميدانكشتهشد. در اينجنگبلجبنبشر فرماندهىبخشمهمىاز
سپاهرا برعهدهداشتخليفه، همانجا؛ ابنعبدالحكم، ٢٠؛ ابنقوطيه، ٠؛ نيز نك:
اخبار...، ٧-٩.
بلجكهبا شمار بسيارياز سپاهيانخود بهمحاصرة بربرها افتادهبود ابناثير، /٥١؛
ابنعذاري، /٦، پساز مدتىمقاومتناچار شد از عبدالملكبنقَطَن،
حاكماندلسياريبخواهد ابناثير، همانجا، اما عبدالملككهنسالكهظاهراً از
سويكسانىچونعبدالرحمان، فرزند حبيببنابىعبيدهبر ضد بلجتحريكمىشد نك:
ابنعبدالحكم، همانجا، از پذيرفتندرخواستويتنمىزد ابناثير، همانجا؛
البتهبرخىاز اطرافيانعبدالملكنيز چنانمىنمودند كهبلجقصد دارد عبدالملكرا
از حكومتبركنار كند و خود جانشيناو شود ابنعبدالحكم، ابنقوطيه، همانجاها.
سرانجام،بلجو همراهانش، بهشرط آنكهبيشاز يكسالدر اندلسدرنگنكنند و
سلاحهايخويشرا فرو گذارند، از سويعبدالملكاجازهيافتند بهاندلسدرآيند
ابناثير، همانجا؛ ابنعذاري، /٠؛ نيز نك: ابنقوطيه، ٠-١.
در مدتاقامتبلجو سپاهشدر اندلسكهظاهراً از
سويمردماينسامانهمبهنيكىپذيرهشدند ابناثير، همانجا، در شذونهو برخىنقاط
ديگر جنگهايىبا بربرها بهدفاعاز مردماندلسدرگرفتابناثير، همانجا؛
ابنعذاري، /١؛ نيز نك: ٢ .EIاما اين همزيستى ديري نپاييد و چون عبدالملك بر
خروج بلج و سپاه همراه او اصرار ورزيد، نهفقط با امتناع، بلكه اندكى بعد با
شورش آنها روبهرو شد. سرانجام اين شورش به قتل عبدالملك و سيطرة بلج بر
قرطبه انجاميد ابن عذاري، /٢؛ مقري، /١؛ ابن عبدالحكم، ٢٠-٢١؛ ابن قوطيه،
١؛ ابن اثير، /٥٢؛ براي مدت حكومت بلج بر اندلس كه حدود ١ ماه بوده است،
نك: ابن حبيب، ٥٠. از سوي ديگر، اميه و قطن دو پسر عبدالملك كه از قرطبه
گريخته بودند، براي پيكار با بلج سپاهى گران فراهم آوردند. در جنگ سختى كه
در گرفت، اگرچه پسران عبدالملك كشته شدند و شكست در لشكرشان افتاد، اما بلج
نيز بر اثر اصابت تير سخت مجروح شد و اندكى بعد درگذشت ابن عبدالحكم، ٢١؛
ابن قوطيه، ١-٢؛ نيز نك: ابن اثير، /٥٩؛ مقري، /٣٧؛ اخبار، ٧.
مآخذ: ابن اثير، الكامل؛ ابن حبيب، عبدالملك، التاريخ، به كوشش خرخه
آگواده، مادريد، ٩٩١م؛ ابن حزم، على، جمهرة انساب العرب، بيروت،
٤٠٣ق/٩٨٣م؛ ابن عبدالحكم، عبدالرحمان، فتوح مصر و اخبارها، قاهره،
٤١١ق/٩٩١م؛ ابن عذاري، احمد، البيان المغرب، به كوشش كولن و لوي
پرووانسال، ليدن، ٩٥١م؛ ابن قوطيه،محمد، تاريخافتتاحالاندلس، بهكوشش
ابراهيم ابياري، قاهره/بيروت،٤٠٢ق/ ٩٨٢م؛ اخبار مجموعة، به كوشش ابراهيم
ابياري، قاهره، ٤٠١ق/٩٨١م؛ خليفة ابن خياط، التاريخ، به كوشش سهيل زكّار،
دمشق، ٩٦٨م؛ رقيق، ابراهيم، قطعةمن تاريخ افريقية و المغرب، به كوشش
عبدالله على زيدان و عزالدين عمر موسى، بيروت، ٩٩٠م؛ عبدالرزاق، محمود
اسماعيل، الخوارج فى بلاد المغرب حتى منتصف القرن الرابع الهجري،
دارالبيضاء، ٩٨٥م؛ مقري، احمد، نفح الطيب، به كوشش احسان عباس، بيروت،
٩٦٨م؛ نيز: . ٢ EI
بخش تاريخ