دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٩٠٥
| بشرويه جلد: ١٢ شماره مقاله:٤٩٠٥ |
بُشْرويه، بخش و شهري در شهرستان فردوس واقع در جنوب استان خراسان.
بشرويه درگذشته از توابع طبس بود مَگْرِگر، ؛ I/١٤٣ جلالى، ١٣.
بخش بشرويه: اين بخش با مساحتى حدود ٣٩ ، كم ، از شمال به بجستان، از خاور
به حومة فردوس، از جنوب به حومة طبس و از باختر به دستگردان محدود است
آمارنامه...، ؛ فرهنگ آباديها...، صد و شصت و شش. تنها رود قابل ذكر اين بخش
كال نمك است جعفري، رودها...، ٨٢-٨٣. از مهمترين كوههاي اين بخش نيزار
بلندترين قلة آن ١٢ ،متر، قس: نقشه...، ٤٧ ،متر و دنبالة آن در جنوب، كوه
جمات بلندترين قلة آن ٤٠ ،متر قابل ذكر است فرهنگ جغرافيايى آباديها...، ؛
جعفري، كوهها...، ٧٨، ٤٢.
بُشرويه و تون فردوس در حاشية شمالى بيابانى واقع شدهاند كه حدّ جنوبى آن
ناي بند است مستوفى، ٦٦. طول گسل نايبند حدود ٠٠ كم است و از بشرويه تا بم
امتداد دارد. احتمالاً فرورفتگى كوير بجستان و بشرويه نيز با اين گسل مربوط
است درويشزاده، ٨٦. دو زلزلة مهم طى يك دورة ٦ ساله ٢٧٩- ٣٥٥ش/ ٩٠٠-٩٧٦م
در طول اين گسل روي داده كه مراكز آنها شهداد و طبس بوده است همانجا.
بخش بشرويه در ٣٢٩ش داراي ٦٩ ،نفر جمعيت بوده فرهنگ جغرافيايى ايران، /٨،
ولى در ٣٧٥ش به ٢٧ ،نفر ١٨ ،خانوار كاهش يافته است سرشماري...، شناسنامه،
٤.
اقتصاد اين بخش برپاية كشاورزي و قالىبافى نهاده شده است؛ در كنار كشاورزي
دامداري نيز صورت مىگيرد فرهنگ جغرافيايى آباديها، . از مهمترين محصولات
اين بخش زعفران، دانههاي روغنى، پنبه، گندم، جو، زيره، انار، پسته،
بادام و گردو را مىتوان نام برد. محصول نخست، و همچنين قاليچه به مناطق
ديگر صادر مىشود همانجا.
اهالى بخش به زبان فارسى با گويش محلى تكلم مىكنند و پيرو مذهب تشيع
هستند همان، . بشرويه داراي دهستان به نامهاي اِرِسْك، رقه و على جمال
است معصومعليشاه، /١٦؛ سازمان...، ١.
شهر بشرويه: بشرويه مركز بخشى به همين نام، در ٧ و ٧ طول شرقى و ٣ و ٤ عرض
شمالى در ٨٠ متري از سطح دريا قرار گرفته است مفخم، /٧؛ نك: پاپلى، ٠١.
جمعيت اين شهر در ٣٧٥ش بالغ بر ٢٠ ،١نفر ٧٩ ،خانوار برآورد شده است سرشماري،
نتايج، چهل و دو.
در ٣١٦ش دربارة اين شهر چنين گفته شده است: «عمر بشرويه چندان نيست و
قريب ٠٠ سال از احداث آن مىگذرد» رياضى، ١٥. مير محمدخان عرب، حاكم طبس
ح ٢٠٠ق/٧٨٦م و برادرش ميرحسنخان، بر گرد بشرويه حصاري كشيدند همو، ١٦.
مگرگر در سدة ٣ق/٩م طرحى ساده از بافت قديم بشرويه را كه شامل دروازهها،
برجهاي پرشمار، بارو و ارگ قلعه آن است، در كتاب خود ترسيم كرده است نك:
.I/١٤١ مساحت اين قلعة بزرگ حدود /٦ هكتار بود همانجا. معصوم عليشاه در ٣١٦ق
از بشرويه ديدن كرده، و چنين نوشته است: «حصار مخروبهدارد و به قدر ٠٠
،باب خانه در اوست، اگرچه از تون فردوس كوچكتر است، اما مردمانش با ثروت
و به تربيت نزديكترند» /١٥-١٦. همو از آب انبار و مسجدي تاريخى در بشرويه
نام مىبرد كه كتيبههاي مورَّخ ٧٩ و ٠٣٠ق بر آنها نصب شده بود /١٦. در
٢٨٨ق/٨٧١م بر اثر خشكسالى و قحطى در بشرويه بيش از هزار تن جان باختند
مگرگر، .I/١٤٢
اين شهر مهد بزرگان و علمايى چند بوده است، از جمله: ملاعبدالله تونى
بشروي د ٠٧١ق، حسن بن محمدباقر حسينى د ح ٣٤٧ق از بزرگان شيعه افندي،
/٣٧-٣٩؛ دايرة المعارف...، /٥٤، و نيز بديعالزمان فروزانفر د ٣٤٩ش بامداد،
/٦-٧؛ باستانى، ٠١، ٦٤؛ شفيعى، -١.
مآخذ: آمارنامة استان خراسان ٣٧٧ش، سازمان برنامه و بودجة استان خراسان،
تهران، ٣٧٧ش؛ افندي، عبدالله، رياض العلماء، به كوشش محمود مرعشى و احمد
حسينى، قم، ٤٠١ق؛ باستانىپاريزي، محمدابراهيم، حماسة كوير، تهران، ٣٥٦ش؛
بامداد، مهدي، شرح حال رجال ايران، تهران، ٣٥٧ش؛ پاپلى يزدي، محمدحسين،
فرهنگ آباديها و مكانهاي مذهبى كشور، مشهد، ٣٦٧ش؛ جعفري، عباس، رودها و
رودنامة ايران، تهران، ٣٧٦ش؛ همو، كوهها و كوهنامة ايران، تهران، ٣٦٨ش؛
جلالى، غلامرضا و ديگران، تقويم تاريخ خراسان، تهران، ٣٧٧ش؛ دايرة المعارف
تشيع، به كوشش احمد صدرحاج سيدجوادي و ديگران، تهران، ٣٧١ش؛ درويشزاده،
على، زمينشناسى ايران، تهران، ٣٧٠ش؛ رياضى، غلامرضا، «بشرويه»، سالنامة
شرق ايران، مشهد، ٣١٦ش؛ سازمان تقسيمات كشوري جمهوري اسلامى ايران، وزارت
كشور، تهران، ٣٧٦ش؛ سرشماري عمومى نفوس و مسكن ٣٧٥ش، شناسنامة دهستانهاي
كشور، استان خراسان، مركز آمار ايران، تهران، ٣٧٦ش؛ سرشماري عمومى نفوس و
مسكن ٣٧٥ش، نتايج تفصيلى، شهرستان فردوس، مركز آمار ايران، تهران، ٣٧٦ش؛
شفيعىكدكنى، محمدرضا، «فروزانفر و شعر»، مجموعة اشعار بديعالزمان فروزانفر، به
كوشش عنايتالله مجيدي، تهران، ٣٦٨ش؛ فرهنگ آباديهاي كشور، سرشماري عمومى
كشاورزي ٣٦٧ش، استان خراسان، مركز آمار ايران، تهران، ٣٧٠ش؛ فرهنگ
جغرافيايى آباديهاي كشور بشرويه، ادارة جغرافيايى ارتش، تهران، ٣٦٤ش، ج ٤؛
فرهنگ جغرافيايى ايران آباديها، استان نهم، دايرة جغرافيايى ستاد ارتش،
تهران، ٣٢٩ش؛ معصوم عليشاه، محمدمعصوم، طرائق الحقائق، به كوشش محمدجعفر
محجوب، تهران، ٣٤٥ش؛ مستوفى، احمد، شهداد و جغرافياي تاريخى دشت لوت،
تهران، ٣٥١ش؛ مفخم پايان، لطفالله، فرهنگ آباديهاي ايران، تهران، ٣٣٩ش؛
نقشة ناهمواريها و حوضة رودخانههاي ايران، گيتاشناسى، تهران، ٣٧٦-٣٧٧ش، شم
٧٨؛ نيز:
MacGregor, C.M., Narrative of a Journey Through the Province of Khorassan and on
the N.W. Frontier of Afghanistan, London, ١٨٧٩.
كريم شريعت