دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥٠٧٠
| بلوي، ابومحمد جلد: ١٢ شماره مقاله:٥٠٧٠ |
بَلَوي، ابومحمد عبدالله بن محمد مدينى زنده در ٣٠ق/٤٢م، مورخ، محدث و
فقيه مصري. از سرگذشت او اطلاع چندانى در دست نيست. ابن نديم نخستين كسى
است كه از بلوي ياد كرده است ص ٤٣؛ نيز نك: ٢ .EIاز عنوان او پيداست كه
اصلاً از قبيلة بَلى يكى از شاخههاي بنىقضاعه از اعراب قحطانى بوده است
نك: سمعانى، /٩٥؛ حازمى، ٧.
بىشك آنچه موجب شهرت بلوي به عنوان مورخى معتبر شده، تأليف كتاب سيرة
احمد بن طولون است كردعلى، كنوز...، ٧٠ كه يكى از بهترين منابع دربارة
دورهاي از دولت طولونى به شمار مىرود. از برخى قرائن و شواهد موجود در اين
كتاب برمىآيد كه بلوي تا پس از ٣٠ق/٤٢م زنده بوده است همو، مقدمه، .
منابع رجالى از بلوي در زمرة راويان حديث ياد كردهاند مثلاً نجاشى، ٢٤؛ ابن
حجر، /٣٨ و اشارة منابع شيعى به او، نشان مىدهد كه وي را در زمرة محدثان
شيعى مىشمردهاند شيخ طوسى، ٩٤- ٩٥؛ نيز نك: نجاشى، همانجا. با اينهمه،
بيشتر رجالشناسان شيعى و سنى او را تضعيف كرده، و احاديثش را بىاعتبار
شمردهاند همانجا؛ تفرشى، /٣٦؛ ذهبى، /٩١. مامقانى بلوي را بىترديد امامى
دانسته، و آوردهاست كه اگر نجاشى او را تضعيف نكرده بود، مىتوانست نامش
را در زمرة راويان مورد قبول بياورد /٠٧.
آثار متعددي به بلوي نسبت دادهاند نك: ابن نديم، ابن حجر، نيز كردعلى،
كنوز، همانجاها كه از آنها جز كتاب سيرة احمد بن طولون چيزي باقى نمانده
است.
پيش از بلوي ابن دايه هم كتابى در سيرة ابن طولون نوشته بوده است كه
اكنون در دست نيست، ولى بسياري از گزارشهاي آن در كتاب المكافاة همو آمده
است. سيرة ابن طولون اثر ابن دايه كه اگر موجود بود، به سبب اشتمال بر
روايات عينى ارزش بسياري داشت، مهمترين منبع بلوي نيز بوده است و بايد
گفت: اين اثر بلوي به دليل فقدان كتاب ابن دايه، اهميت و اعتبار خاصى
يافته است نك: كردعلى، همان، ٧١.
سيرة احمد بن طولون اثر بلوي مشتمل بر ٠ روايت تاريخى است كه ٠ مورد آن از
كتاب ابن دايه اخذ شده، و بقيه از مشاهدات خود بلوي است نك: همانجاها؛
بلوي، ٦-٧، ٠، جم. اين كتاب همچنين به سبب اتخاذ شيوة داستانى در نقل
حوادث تاريخى، در تاريخنگاري حائز اهميت است، به ويژه كه اين اثر پس از
مرگ ابن طولون نگاشته شده، و مورخ آزادانهتر دربارة رفتار و شخصيت ابن
طولون سخن گفته است. كتاب بلوي از لحاظ ادبى هم از اهميت فراوانى
برخوردار است كردعلى، همان، ٧١-٧٢.
مآخذ: ابن حجر عسقلانى، احمد، لسان الميزان، حيدرآباد دكن، ٣٣٠ق؛ ابن نديم،
الفهرست؛ بلوي، عبدالله، سيرة احمد بن طولون، به كوشش محمد كردعلى، قاهره،
مكتبة الثقافة الدينيه؛ تفرشى، مصطفى، نقد الرجال، قم، ٤١٨ق؛ حازمى، محمد،
عجالة المبتدي، به كوشش عبدالله گنون، قاهره، ٣٨٤ق/٩٦٥م؛ ذهبى، محمد،
ميزان الاعتدال، به كوشش على محمد بجاوي، قاهره، ٣٨٢ق/٩٦٣م؛ سمعانى،
عبدالكريم، الانساب، به كوشش عبدالله عمر بارودي، بيروت، ٤٠٨ق/٩٨٨م؛ شيخ
طوسى، محمد، الفهرست، به كوشش محمود راميار، مشهد، ٣٥١ش؛ كردعلى، محمد، كنوز
الاجداد، دمشق، ٣٧٠ق/٩٥٠م؛ همو، مقدمه بر سيرة احمد بن طولون نك: هم، بلوي؛
مامقانى، عبدالله، تنقيح المقال فى علم الرجال، نجف، ٣٥٠ق؛ نجاشى، احمد،
رجال، به كوشش موسى شبيري زنجانى، قم، ٤٠٧ق؛ نيز:
٢ .
شادي دايىرضايى مقدم