دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥٠٦٩
| بلوي، ابوعامر جلد: ١٢ شماره مقاله:٥٠٦٩ |
بَلَوي، ابو عامر محمد بن احمد د ٥٩ق/١٦٤م، اديب، شاعر، مورخ و كاتب
اندلسى. اجداد وي اهل شهر سالم در شمال اندلس بودند و خود در طرطوشه زاده
شد، بههمين سبب، منابع از او به سالمى طرطوشى نسبت طرطوسى در بعضى منابع
نادرست است ياد كردهاند ضبى، ٣؛ ذهبى، ٨٨؛ صفدي، /١١؛ سخاوي، ٢٣. وي بيشتر
عمر خود را در مرسيه گذراند و در اشبيليه وفات يافت ذهبى، صفدي، همانجاها؛
مقري، /٩؛ زركلى، /١٨. عبدالمنعم ابن فرس او را در مرسيه ديده، و از او
روايت كرده است. ابوالقاسم ابن بَرّاق نيز به روايت از وي پرداخته، و با
او مكاتباتى داشته است ذهبى، همانجا؛ ابن قاضى شهبه، ٩؛ شكيب ارسلان، /٦.
بلوي در پايان دورة مرابطون و آغاز حكومت موحدون مىزيست و كاتب ابن
مردنيش ه م بود. او در يك قطعة بيتى كه به «الشرق» شهرت يافته، مجلس
باده نوشى امير و معشوق او را وصف كرد و از او پاداش گرفت ابن خطيب، /٢٣؛
شكيب ارسلان، /٦، ٧٩. افزون بر اين، از مجموعة اشعار او ظاهراً تنها بيت باقى
مانده است مقري، /٨٨.
اگر چه به بلوي حدود ٩ كتاب نسبت دادهاند، ولى جز انموذج العلوم وي، هيچ
كدام بر جاي نمانده است. ظاهراً اين آثار در زمان خود مؤلف مورد توجه بوده
است و نويسندگان بعدي به برخى از آنها همچون كتاب تاريخ وي استناد
كردهاند مثلاً ابن ابار، ٢، ٠، ٢، ٩١. در نفح الطيب مقري هم از كتاب تاريخ
و دررالقلائد و غرر الفوائد وي بارها ياد شده است مثلاً نك: /٢٦، /٨٦.
انموذج العلوم بلوي كتابى است دائرة المعارف گونه كه در آن به وصف و
تعريف ٤ علم مانند علم اللغة، نحو، صرف، وضع، اسناد، فرائض و طب، پرداخته
است. نسخهاي مورخ ١٧٧ق، از اين كتاب در مدرسة مسعودية ديار بكر موجود است
فلوگل، ؛ I/١٠ نيز نك: هوتسما، ٦ º ÍÊì¡ .٥٣٥
اين آثار نيز به بلوي نسبت داده شده، اما تا كنون نسخهاي از آنها به دست
نيامده است: الازهار فى اختلاف الليل و النهار؛ الاسرار فىالتجارب و
الاخبار؛ الاعتذار فى القصص و الاخبار على نهايةالتقريب و الاختصار؛ بستان
الانفس فى نظم اعيان الاندلس؛ تذكرة الازمان و تبصرة الاذهان؛ حلية الكاتب
و بغية الطالب فى الامثال السائرة و الاشعار النادرة؛ حلية اللسان و بغية
الانسان، در اوصاف و تشبيهات و اشعار مشهور؛ درر القلائد و غررالفوائد، در اخبار
اندلس؛ سراج الاسلام؛ السلك المنظوم و المسك المختوم؛ الشفاء فى طب
الادواء؛ طبقات الشعراء الاعلام فى الجاهلية و الاسلام؛ العبارة؛ عبرة العبر و
عجائب القدر؛ الفتنة الكائنة على اللمتونين؛ المنتخب من لغات العرب؛ منهاج
الاسلام من مجرد كلام النبى ص نك: ضبى، سخاوي، همانجاها؛ حاجى خليفه،
/٠٥٥، ٤٠٤؛ عنان، /٥٠؛ قس: دندش، ٤٠-٤١، كه از كتابهاي مورد اشارة وي، ٤ تاي
آنها در هيچ منبع ديگري ديده نمىشود.
مآخذ: ابن ابار، محمد، الحلة السيراء، به كوشش حسين مونس، قاهره، ٩٦٣م؛ ابن
خطيب، محمد، الاحاطة، به كوشش محمد عبدالله عنان، قاهره، ٣٩٤ق/ ٩٧٤م؛
ابنقاضى شبهه، ابوبكر، طبقات النحاة و اللغويين، به كوشش محسن غياض، نجف،
٩٧٤م؛ حاجى خليفه، كشف؛ دندش، عصمت عبداللطيف، الاندلس فى نهاية
المرابطين و مستهل الموحدين، بيروت، ٤٠٨ق/٩٨٨م؛ ذهبى، محمد، تاريخ
الاسلام، حوادث سالهاي ٥١ -٦٠ق، به كوشش عمر عبدالسلام تدمري، بيروت،
٤١٥ق/ ٩٩٥م؛ زركلى، اعلام؛ سخاوي، محمد، الاعلان بالتوبيخ لمن ذم
التاريخ، بيروت، ٤٠٣ق/٩٨٣م؛ شكيب ارسلان، الحلل السندسية، بيروت، ٣٥٨ق/
٩٣٩م؛ صفدي، خليل، الوافى بالوفيات، به كوشش س. ددرينگ، ويسبادن،
٤٠١ق/٩٨١م؛ ضبى، احمد، بغية الملتمس، به كوشش ف. كودرا، مادريد، ٨٨٤م؛
عنان، محمد عبدالله، دولة الاسلام فى الاندلس، قاهره، ٤١١ق/ ٩٩٠م؛ مقري،
احمد، نفحالطيب، به كوشش احسان عباس، بيروت، ٤٠٨ق/٩٨٨م؛ نيز:
O gel, G., Arabischen, persischen, und t O rkischen Handschriften, Wien, ١٨٦٥;
Hitti, Ph. K. et al., Descriptive Catalog of the Garrett Collection of Arabic
Manuscripts, Princeton, ١٩٣٨; Houtsma, M. Th., Catalogue d'une collection de
manuscrits arabes et turcs, Leiden, ١٨٨٦.
رضوان مساح