دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥٠٧٦
| بليغ، اسماعيل جلد: ١٢ شماره مقاله:٥٠٧٦ |
بَليغ، اسماعيل، شاعر و تذكرهنويس ترك در سدة ٢ق/٨م. او در ٠٧٩ق/٦٦٨م
در بروسه بورسا زاده شد «دائرةالمعارف اسلام...»، ، V/٤١٥ به همين سبب، به
بروسوي نيز معروف است نك: II/٦٩٢-٦٩٣ , ١ .EIبليغ در زادگاهش به تحصيل علم
پرداخت. در برخى از منابع آمده است كه او به زبان فارسى و عربى تسلط
داشت «دائرةالمعارف اسلام»، همانجا. وي حدود ٠ سال امامت مسجد مانتىجى يا
امانتچى را برعهده داشت و پدر و جدش نيز، امام همين مسجد بودهاند همان، ؛
V/٤١٦ «دائرةالمعارف زبان...»، .I/٣٩٠
علاوه بر اسماعيل، تنى چند از شاعران ترك همعصر وي نيز بليغ تخلص كردهاند،
چنانكه گاهى نام و آثار آنان درهم آميخته است. در اين ميان بيش از همه،
اشعار اسماعيل بليغ و محمد امين بليغ ه م، با هم خلط شده است
«دائرةالمعارف اسلام»، ١ ، EIهمانجاها، ولى در ميان آنان، اسماعيل نخستين
شاعري است كه تخلص بليغ را براي خود
برگزيدهاست«دائرةالمعارفاسلام»،همانجا.برخىاوراموسيقىدان و مداح ذاكرباشى
نيز دانستهاند.
بليغ در شعر خود از اوزان عروضى به طرز ماهرانهاي استفاده كرده، و از
استعمال لغات نامأنوس و مهجوري كه در نثر به كار مىبرده، اجتناب ورزيده
است. هر چند شهرت او در شعر به پاي آثار منثورش نمىرسد، با اين حال،
اشعارش نيز از مقبوليت قابل توجهى برخوردار است همانجا.
اسماعيل بليغ در بروسهدرگذشت«دائرةالمعارفزبان»،همانجا. برخى تاريخ فوت او
را ١٤٠ق/٧٢٨م سامى، /٣٥٤، و برخى
ديگر١٤٢ق/٧٢٩ميادكردهاندبغدادي،/٧٥-٧٦؛«دائرةالمعارف اسلام»، ؛ V/٤١٥ نيز نك:
١ ، EIهمانجا.
بليغ در اشعار و آثار منظوم خود از قصص انبياء، عبارات و اصطلاحات مردمى، پند
و امثال و مضمونهاي مشترك ادبيات ديوانى استفاده كرده است «دائرةالمعارف
اسلام»، .V/٤١٦
آثار:
. گلدستة رياض عرفان و وفيات دانشوران نادرهدان. اين اثر كه براساس
روضةالاولياء تأليف بالدرزاده محمد افندي در ١٣٩ق/ ٧٢٧م نوشته شده است،
نوعى وفياتنامه، و داراي بخش است همانجا و براي تاريخ بروسه منبع مهمى
محسوب مىشود، زيرا اطلاعاتى دربارة زندگى و شرح احوال سلاطين، شاهزادگان،
وزراي ترك و همچنين ديگر مشاهير آنجا از شعرا، موسيقىدانان و علما به دست
مىدهد. اين كتاب در ٣٠٢ق/٨٨٥م در بروسه به چاپ رسيده است.
. نخبة الا¸ثار لذيل زبدة الاشعار، كه در ١٣٩ق/٧٢٧م به عنوان ذيل
زبدةالاشعار اثر قافزاده فائزي تأليف شده است و اطلاعاتى دربارة ١٤ شاعر در
آن آمده است. اين اثر در ٩٨٥م در آنكارا به چاپ رسيده است.
. گل صدبرگ، حاوي شرح ٠٠ حديث نبوي است و در ١٣٦ق/ ٧٢٤م تأليف شده است.
از ايناثر دو نسخة خطى در دست است كهدر كتابخانة دانشگاه استانبول و
كتابخانة خلق نگهداري مىشود همانجا.
. شهر انگيز بورسا، آيينة خوبان، منظومهاي است در ٦٩ بيت. بليغ اين اثر را
در ١١٩ق/٧٠٧م به پايان رسانده است. دو نسخة خطى از اين اثر موجود است كه
هر دو در كتابخانة دانشگاه استانبول نگهداري مىشود همانجا.
مآخذ: بغدادي، ايضاح؛ سامى، شمسالدين، قاموس الاعلام، استانبول، ٣٠٦ق/
٨٨٩م؛ نيز:
١ ; T O rk dili ve edebiyat o ansiklopedisi, Istanbul, ١٩٧٩; T O rkiye diyanet
vakf o Isl @ m ansiklopedisi, Istanbul, ١٩٩٢.
جلال خسروشاهى