دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥٠١٠
| بلالبنحارث جلد: ١٢ شماره مقاله:٥٠١٠ |
بِلالِ بْنِ حارِث، ابوعبدالرحمان د ٠ق/٨٠م، صحابى پيامبر اكرمص. او از
قبيلة مُضَريِ بنى مُزَينه بود ابن قتيبه، ٩٨؛ ابن حبان، /٨ و در رجب ق
همراه گروهى از افراد قبيلة خود به حضور پيامبرص آمد و اسلام آورد ابن سعد،
/٩١؛ ابن عساكر، ٠/٢٣. وي در اطراف مدينه، منزلگاه بنى مزينه سكنى داشت
حاكم، /١٧، و به مدينه بسيار سفر مىكرد ابن عساكر، ٠/٢٢ و نسبت «مدنى» او در
برخى مآخذ، احتمالاً به همين سبب است ابن اثير، /٠٥؛ نيز نك: بخاري، /٠٦.
بلال در سرايا و غزوات متعددي شركت داشت: در ق پيامبرص او را در سريهاي
سويِ بنى مالك بن كنانه فرستاد، اما بنى مالك پيش از رسيدن او گريختند
ابن حبيب، ٢٠. در ق در سرية كُرز بن جابر فهري حضور داشت واقدي، /٧١. در ق
نيز به فرماندهى سريهاي برگزيده شد ابن حبيب، ٢٤. همچنين، در همان سال،
پيامبرص پيش از حركت به سوي مكه، او و يكى ديگر از اصحاب را براي گردآوري
نيرو به سوي قبيلة بنى مزينه گسيل داشت و آن دو به همراه هزار نفر در فتح
مكه حاضر شدند ابن عساكر، ٠/٢٤. بلال در سرية دومةالجندل به فرماندهى خالد
بن وليد شركت داشت همو، ٠/١٣. در ٠ق نيز كه پيامبرص خالد را بر سر بنى حارث
بن كعب در يمن فرستاد، بلال با او بود ابن سعد، /٣٩.
آوردهاند كه پيامبرص بنا به درخواست بلال، وادي عقيق واقع در بلاد بنى
مزينه را به او واگذار كرد. گرچه عمر بن خطاب بخشهايى از اين منطقه را
بعدها از او بازپس گرفت، اما مالكيت قسمتهاي ديگر تا سالها بعد همچنان در
اختيار فرزندان بلال بوده است نك: بلاذري، ٢؛ ابوعبيد، /٥٣؛ ابن عساكر، ٠/٢٦.
همچنين آن حضرت معادن القَبَليّه در نزديكى مدينه را به بلال بخشيد حاكم،
همانجا؛ ابوعبيد، /٠٤٧؛ ياقوت، /٢-٣ و او را بر منطقهاي در اطراف مدينه، به
نام حِمى گماشت واقدي، /٢٥؛ ابن عساكر، ٠/٢٤؛ نيز نك: دنبالة مقاله.
بنابر برخى روايات، بلال در عهد خلفا، در جنگ قادسيه واقدي، /٧٦، فتوحات
شام طبري، /١٠ و فتح افريقيه ٧ق/٤٨م شركت جست ابن عساكر، ٠/٢٣. گفتهاند
كه بلال در بصره خانهاي داشته است نك: خليفه، ٨. به روايت ابن حبان،
بلال به خريد و فروش گياه دارويى و خوشبوي اذخر گورگياه مىپرداخته است
/٩؛ گرچه ظاهراً شغل امارت بر حمى را تا زمان مرگ برعهده داشت ابن عساكر،
٠/٢٤.
بلال در دوران خلافت معاويه، در ٠ سالگى درگذشت نك: همو، ٠/٢٨ و از او
فرزندانى به جاي ماندند، از آن جمله حسان كه گفتهاند: نام او با پيدايش
عقيدة ارجاء در بصره پيوند دارد ابن قتيبه، ابن حبان، همانجاها. بلال از
راويان حديث نبوي بوده، و رواياتى از عمر بن خطاب و عبدالله ابن مسعود
نقل كرده است مثلاً نك: مزي، /٨٣؛ احمد بن حنبل، /٦٩. همچنين كسانى چون
پسرش حارث، علقمه ابن وقاص ليثى، عبدالرحمان بن عطيه و برخى ديگر از او
روايت كردهاند ابن عبدالبر، /٨٣؛ مزي، همانجا.
مآخذ: ابن اثير، على، اسد الغابة، قاهره، ٢٨٦ق؛ ابن حبان، محمد، الثقات،
حيدرآباد دكن، ٣٩٧ق/٩٧٧م؛ ابن حبيب، محمد، المحبر، به كوشش ايلزه ليشتن
اشتتر، حيدرآباد دكن، ٣٦١ق/٩٤٢م؛ ابن سعد، محمد، الطبقات الكبري، بيروت،
دارصادر؛ ابن عبدالبر، يوسف، الاستيعاب، به كوشش على محمد بجاوي، قاهره،
٣٨٠ق/٩٦٠م؛ ابن عساكر، على، تاريخ مدينة دمشق، به كوشش على شيري، بيروت،
٤١٥ق/٩٩٥م؛ ابن قتيبه، عبدالله، المعارف، به كوشش ثروت عكاشه، قاهره،
٩٦٠م؛ ابوعبيد بكري، عبدالله، معجم ما استعجم، به كوشش مصطفى سقا، بيروت،
٤٠٣ق/٩٨٣م؛ احمد بن حنبل، مسند، قاهره، ٣١٣ق؛ بخاري، محمد، التاريخ الكبير،
به كوشش محمد عبدالمعيدخان، حيدرآباد دكن، ٣٩٨ق/٩٧٨م؛ بلاذري، احمد، فتوح
البلدان، به كوشش عبدالله انيس طباع و محمدانيس طباع، بيروت، مؤسسة
المعارف؛ حاكم نيشابوري، محمد، المستدرك على الصحيحين فى الحديث، بيروت،
٣٩٨ق/٩٧٨م؛ خليفة بن خياط، الطبقات، به كوشش اكرم ضياء عمري، رياض،
٤٠٢ق/٩٨٢م؛ طبري، تاريخ؛ مزي، يوسف، تهذيب الكمال، به كوشش بشار عواد
معروف، بيروت، مؤسسة الرساله؛ واقدي، محمد، المغازي، به كوشش مارسدن جونز،
لندن، ٩٦٦م؛ ياقوت، بلدان. محمدحسن الهىزاده