دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٩٩١
| بكسر جلد: ١٢ شماره مقاله:٤٩٩١ |
بُكْسَر، شهري تاريخى در ناحية شاهآباد ايالت بيهار در هند. از آنجا كه
بسياري از كسانى كه به اعتقاد هندوان سرودهاي ودايى به آنها الهام
مىشده، در اينجا مىزيستند، اين شهر را اصلاً ودارگَرْبْه به معناي زهدانِ
ودا خواندهاند. نام بكسر، به روايتى ديگر برگرفته از واژة اگهسار به معنى
پاك كنندة گناه است كه در طى قرون به با گسار و سپس به بكسر تغيير يافته
است «فرهنگ...»، ؛ IX/٢٤٨ دي، ٦ º I/١٣٥٧ , ٢ .EI
بكسر در ٥ و ٥ عرض شمالى و ٣ و ٩ طول شرقى در كنار رود گنگ و در نزديكى پتنه
قرار گرفته است و بيشتر ساكنان آن مسلمان هستند و اصلاً شهري مذهبى و مقدس
بوده است «اطلس...»، ٢ º بريتانيكا، ؛ II/٤١١ آسياتيكا، ؛ II/٥٣٥ دي، نيز
«فرهنگ»، همانجاها.
از پيشينة تاريخى بكسر آگاهى درستى در دست نيست. بابرنامه نخستين منبع
اسلامى است كه در آن نام بكسر ياد شده، و آمده است كه اين شهر با لَكنور،
يك «سركار» ناحيه را تشكيل مىدادهاند. اين شهر در دورة اكبر ٦٣-٠١٤ق/٥٥٦-
٦٠٥م جايگاه گروهى از مخالفان حكومت بود بابر، ٦٦٠ ,٢١ º ابوالفضل، /٨٦-٨٧.
اهميت بكسر در تاريخ به سبب نبردي است كه بين اتحاديهاي از نيروهاي
مسلمان متشكل از سپاه شجاعالدوله ميرقاسم نواب اوده و شاه عالم ثانى
١٧٣-٢٢١ق/٧٦٠-٨٠٦م با نيروهاي مجهز انگليسى در ١٧٨ق/٧٦٤م در اين محل در
گرفت و منجر به شكست نيروهاي متحد گرديد شاهنوازخان، /٧١؛ سليم، ٨١؛ اسميث،
٧٢ -٧١ º چتفيلد، .٩٦ پس از اين نبرد حوزة حكومت كمپانى هند شرقى انگليس در
بنگال گسترشيافت و نخستينقدم برايدستاندازي بر سرزمينهاي جديد در شبه
قارة هند آغاز گرديد و پادشاهان بابري تحت نفوذ انگليسيان در آمدند اكرام، ٦٦
-٦٥ º سريواستوا، .٣٠٠-٣٠١
مآخذ: ابوالفضل علامى، اكبرنامه، به كوشش عبدالرحيم، كلكته، ٨٨٦م؛ سليم،
غلامحسين، رياضالسلاطين، بهكوشش عبدالحقعابد، كلكته، ٨٩٠م؛ شاهنوازخان،
مآثرالامرا، به كوشش اشرف على، كلكته، ٨٩٠م؛ نيز:
Asiatica; An Atlas of India, Delhi, ١٩٩٠; B ? bur, Z. M., B ? bur - N ? ma, tr.
A. S. Beveridge, New Delhi, ١٩٧٤; Britannica, micropaedia, ١٩٧٨; Chatfield, R.,
Social, Political, Historical and Commercial Review of Hindoostan, New Delhi,
١٩٨٣; Dey, N. L., The Geographical Dictionary of Ancient and Mediaeval India,
Lahore, ١٩٨٤; EI ٢ ; Ikram, S. M., History of Muslim Civilization in India and
Pakistan, Lahore, ١٩٨٢; The Imperial Gazetteer of India, New Delhi, ١٩١٨; Smith,
V. A., The Oxford History of India, ed. P., Spear, Oxford, ١٩٥٨; Srivastava, A.
L., Shuja - ud - Daulah of Awadh, Agra, ١٩٧٤.
مجيد سميعى