دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٨٩٩
| بشر بنصفوانكلبى جلد: ١٢ شماره مقاله:٤٨٩٩ |
بِشْرِ بْنِ صَفْوانِ كَلْبى، از امراي مشهور عصر اموي در اوايل سدة
ق/م. از زندگى او اطلاع اندكى در دست است؛ پيش از آنكه به امارت مصر
منصوب گردد، از سوي عمر بن عبدالعزيز حك ٩-٠١ق/ ١٨-٢٠م براي نظارت و بررسى
كارهاي عدي بن ارطاة، امير فارس كه عمال وي متهم به فساد مالى بودند، به
آن ديار رفت ابن سعد، /٩٢. در ٠١ق يزيد بن عبدالملك خليفة وقت، وي را به
جاي ايوب ابن شُرَحبيل به امارت مصر منصوب كرد خليفه، /٧٢؛ بسوي، /٤٥؛
كندي، ٠؛ قلقشندي، /٢٠.
بشر در دوران امارت خود در مصر دو كار مهم انجام داد: نخست آنكه به فرمان
يزيد بن عبدالملك، «زيادتى»، يعنى عطاياي اضافى را كه عمر بن عبدالعزيز به
برخى كسان اختصاص داده بود، ممنوع كرد كندي، همانجا؛ ابن تغري بردي، /٤٤؛
ديگر آنكه به سرشماري قبايل عرب و تدوين ديوانى براي برخى از آنان
پرداخت، چه، اعضاي قبيلة قضاعه در ميان ديگر قبايل عرب آن ديار پراكنده
شده بودند و بشر با اجازة قبيله همه را در يكجا گرد آورد و ديوان دفتر
سرشماري جداگانهاي براي آنها تدوين كرد. اين ديوان پس از ديوان عمرو بن
عاص، عمر بن عبدالعزيز و قرة بن شريك، چهارمين ديوان قبايل عرب مستقر در
مصر است كندي، ٠-١؛ ابن تغري بردي، همانجا.
بشر در سال دوم امارت خود در مصر، مأمور حكومت افريقيه شد و در شوال
٠٢/آوريل ٢١ به آنجا رفت و برادر خود حنظله را بر مصر گمارد خليفه، /٧٤؛
كندي، ١. علت انتخاب بشر به امارت افريقيه آن بود كه امير آن ناحيه، يزيد
بن مسلم به سبب ستمگري با اهل ذمه باعث شورش مردم شد و سرانجام هم به
قتل رسيد ابن تغري بردي، /٤٥؛ خليفه، /٧٢؛ از اينرو، اوضاع بحرانى افريقيه
نيازمند حضور اميري با كفايت بود. فعاليت بشر در افريقيه، به سبب موقعيت
خاص منطقه، بيشتر جنبة نظامى داشت؛ از جمله مىتوان به فرستادن يزيد بن
مسروق يَحصُبى به جنگ در جزيرة سردانيه ساردنى كنونى در ٠٣ق خليفه، /٧٥؛
ابن عساكر، ٠/٣٥، فرستادنعمر بن فاتك كلبى بهنبرديدريايى در
٠٤قخليفه،/٧٩؛ ابن عساكر، همانجا، و تجهيز سپاهى به فرماندهى محمد بن ابى
بكر، از موالى بنى جُمح به قرسقه و سردانيه در ٠٦ق خليفه، /٩٠؛ ابنعساكر،
همانجا اشاره كرد.
بشر در ٠٥ق/٢٣م در رأس هيأتى به قصد ديدار خليفه از افريقيه خارج شد و چون
به مصر رسيد، خبر مرگ خليفه را دريافت و بىدرنگ به افريقيه بازگشت خليفه،
/٨٥؛ كندي، ٢؛ ابن عساكر، ٠/٣٦. چونهشام بنعبدالملك ٠٥- ٢٥ق/٢٣-٤٣م به
خلافتنشست، امارت بشر را در افريقيه تأييد كرد ابن عذاري، /٩. بشر در
افريقيه ماند تا در ٠٩ق خود در جنگ صقلّيّه سيسيل شركت كرد و در آن پيروز شد
و همان سال در قيروان مرد. پس از مرگ او هشام بن عبدالملك عبيدة بن
عبدالرحمان سُلَمى را به امارت افريقيه گماشت بلاذري، ٢٤؛ قلقشندي، /١٨؛
ابن تغري بردي، همانجا.
مآخذ: ابن تغري بردي، النجوم الزاهرة، قاهره، ٣٨٣ق/٩٦٣م؛ ابن سعد، محمد،
الطبقات الكبري، بيروت، ٤٠٥ق؛ ابن عذاري، احمد، البيان المغرب فى اخبار
الاندلس و المغرب، به كوشش كولن و لوي پرووانسال، بيروت، دارالثقافه؛ ابن
عساكر، على، تاريخ مدينة دمشق، بيروت، ٤١٥ق/٩٩٥م؛ بسوي، يعقوب، المعرفة و
التاريخ، به كوشش اكرم ضياء عمري، بغداد، ٣٩٦ق/٩٧٦م؛ بلاذري، احمد، فتوح
البلدان، به كوشش عبدالله انيس طباع، بيروت، ٤٠٧ق/٩٨٧م؛ خليفة بن خياط،
تاريخ، به كوشش سهيل زكار، دمشق، ٩٦٨م؛ قلقشندي، احمد، صبح الاعشى،
قاهره، ٣٨٣ق/ ٩٦٣م؛ كندي، محمد، الولاة و القضاة، به كوشش رون گست، بيروت،
٩٠٨م.
مجتبى زروانى