دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٨٤٦
| بزنطى جلد: ١٢ شماره مقاله:٤٨٤٦ |
بُزَنْطى، يا پُزنتى، شهرستانو شهريدر شمالغرباستانآدانا، در تركيه.
بطلميوسنامآنرا پُدانْدُسآوردهاستنك: پاولى، XXI(١)/ ١٣٦ º äíÒ ÑãÒí¡ .٣٤٨
اين نام به شهر و رود كنار آن اطلاق مىشد و در متون يونانى به صورتهاي
پُدزندُس، پُدندُس و پُديزندُس ٢ ، EIو در آثار اسلامى به شكلهايى چون
فذندون، بدندن و بديدون نيز آمده است مثلاً نك: بلاذري، ١٧؛ ابن قتيبه، ٩١؛
طبري، /٣٩؛ يعقوبى، /٦٩؛ مسعودي، /٥٥؛ خليفه، /٧١.
بزنطى با ٧٢ كم وسعت، تا ٣٣٣ش/٩٥٤م بخشى از شهرستان قره عيسالى بود، ولى
از آن پس به قضا شهرستان بدل گشت. در ٣٥٤ش/٩٧٥م، شمار جمعيت
شهرستانبزنطى ٩٨ ،٥نفربود «دائرةالمعارف...»، كه در ٣٧٦ش/٩٩٧م به ١٧ ،٢نفر
افزايش يافت «آمار...»، .npn.
شهر بزنطى در كرانة مسير وسطاي رود چَكيت شاخهاي از رود سيحان واقع است.
اين قسمت از رود چكيت نيز پزنتى نام دارد IX/٥٧٨ .IA, در ٣١٤ش/٩٣٥م جمعيت
شهر بزنطى ٣٨ نفر بود، ولى پس از آنكه اين شهر به صورت مركز شهرستان درآمد،
جمعيت آن فزونى گرفت و در ٣٣٩ش/٩٦٠م به ٧٣ ،نفر همان، و در ٩٩٧م به ٩٠
،نفر رسيد «آمار»، .npn.
تاريخ: در تابستان ٩ق/٠٨م عباس بن وليد در ناحية بدندون بزنطى با روميان
جنگيد طبري، همانجا. در ٩٢ق/٠٨م در اين ناحيه مبادلة اسيران ميان مسلمانان
و روميان صورت گرفت همو، /٤٠. در ١٨ق/٣٣م مأمون خليفة عباسى از طرسوس به
سرزمين روم رفت و در بزنطى اقامت گزيد، اما سخت بيمار شد و در همانجا درگذشت
همو، /٤٦ -٥٠؛ يعقوبى، همانجا. در ٢٣ق/٣٨م معتصم در جريان جنگ با روميان به
تنگة بزنطى رسيد و سپاهيان خود را از تنگه گذراند طبري، /٥. در ٦٤ق/٧٨م
عبدالله بن رشيد كه با لشكريان خويش از شام به روم آمد و از بزنطى عازم
پيكار با روميان شد، بطريقهاي سلوكيه، قَذيذيه، قُرّه، كوكب و خَرشَنه با
يكديگر متحد شدند و با او به پيكار برخاستند. عبدالله بن رشيد در پيكار توفيق
نيافت و اسير شد همو، /٣٣ -٣٤.
در جريانجنگهايصليبىبهگذر سپاهياناز درة بوثنتروتبدندرونو
بوترنتوماشارهشدهاست، IA همانجا. لودويگ فنراوتر كه در سدة ٠ق/٦م به شهر
قدس سفر كرده بود، از شهري با نام پوشتزشى نام برده است كه ظاهراً همان
بزنطى است همانجا. در دوران جنگ جهانى اول، راهآهن بغداد تا بزنطى امتداد
يافت. هنگامى كه سپاهيان فرانسه، آدانا را اشغال كرده بودند، بزنطى به
عنوان پايگاه مبارزه با نيروهاي بيگانه اهميت پيدا كرد همانجا.
مآخذ: ابن قتيبه، عبدالله، المعارف، به كوشش ثروت عكاشه، قاهره، ٩٦٠م؛
بلاذري، احمد، فتوح البلدان، به كوشش عبدالله انيس طباع و عمر انيس طباع،
بيروت، ٤٠٧ق/٩٨٧م؛ خليفة بن خياط، تاريخ، به كوشش سهيل زكار، دمشق، ٣٨٧ق/
٩٦٧م؛ طبري، تاريخ؛ مسعودي، على، مروج الذهب، به كوشش يوسف اسعد داغر،
بيروت، ٣٨٥ق/٩٦٦م؛ يعقوبى، احمد، تاريخ، بيروت، ٣٧٩ق/٩٦٠م؛ نيز:
١٩٩٧ Genel N O fus... n , www.die.gov.tr/TURKISH/SONIST/NUFUS/ ilceler. htm; EI
٢ ; IA; Pauly; Ramsay, W. M., The Historical Geography of Asia Minor, Amsterdam,
١٩٦٢; T O rk ansiklopedisi, Ankara, ١٩٧٨.
عنايتاللهرضا