دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٨٢٩
| بريدة بنحصيببنعبدالله جلد: ١٢ شماره مقاله:٤٨٢٩ |
بُرَيْدَةِ بْنِ حُصَيْبِ بْنِ عَبْدُاللّه، ابوعبداللهاسلمىد ٣ق/ ٨٣م، از
صحابياننامدار پيامبرص. گفتهاند: ناماو عامر، و بريدهلقبشبودهاستابنحجر،
نزهة...، /٢٠. دانستهها دربارة احوالاو با حكايتاسلامآوردنشآغاز شدهاست؛
براساسروايات، آنگاهكهپيامبرصدر مسير هجرتبهمدينه، از
محلىبهنامغَميممىگذشت، بريدهبا حضرتروبهرو شد و در همينديدار بود
كهاسلامآورد طبري، ٣٤؛ خليفه، ٨؛ ابنحجر، الاصابة، /٤٦. اينكهبا گرويدناو،
حدود ٠ خانوار از اسلميانبهاسلامپيوستهاند ابنعبدالبر، /٨٥؛ ابناثير، /٧٥،
بهخوبىنمايانگر جايگاهاو در ميانقومش، اسلمبودهاست.
بهدنبالفرونشستنجنگاحد ق/٢٤م، بريدهبهجمعيارانپيامبرصدر مدينهپيوستو
در ساليانپساز آن، فرصتبهرهگيرياز محضر پيامبرصرا يافتابنعبدالبر،
ابنحجر، همانجاها.
چنينمىنمايد كهبريدهپساز آننيز همچنانجايگاهخود را در ميانقبيلة خويشحفظ
كرد؛ آنهنگامكه«وفد» اسلميانبرايابراز تابعيتاسلامبهحضور پيامبرصرسيدند،
بريدهدر پيشاپيشآنانجايداشتيعقوبى، /٩؛ قس: ابنسعد، /٢ و از
سويآنحضرتمأمور گردآوريزكاتاز قومخود بود ذهبى، /٦٩. براساسروايات،
بريدهدر ٦ غزوهدر ركابپيامبرصجنگيد ابنحجر، همانجا؛ نيز واقدي، ٠٤، جم و در
بيعترضواننيز شركتداشتابنعبدالبر، ابناثير، همانجا. ويدر سفريبهيمننيز
همراهحضرتعلىعبود نسايى، ٩.
با پايگيريفتوحو استقرار مسلماناندر بصره، بريدهراهىآنديار شد و سالىچند
در آناقامتگزيد ابنابىحاتم، /٢٤؛ ابناثير، ابنحجر، همانجاها. ويبهروزگار
خلافتعثمان٣- ٥ق، رويبهشرقنهاد و در فتوحخراسانشركتجست. در
منابعشرححال، نشانىاز بازگشتبريدهبهبصرهديدهنمىشود حتىدر
برخىمنابعبهبازنگشتنويتصريحشدهاست، مثلاً نك: ابناثير، همانجا،
ولىبرخىاز گزارشها در منابع، بازگشتاو را اقتضا دارد. در گزارشهايمربوط
بهجنگصفين٧ق/٥٧م، بهصراحتنامبريدهدر شمار امضاكنندگانعهدنامة
تحكيمآمدهاستنصر، ٠٧.
موضعگيريبريدهنسبتبهاختلافاتصحابه، در منابعشيعهو اهلسنتبا تفاوتىآشكار
بازتابيافتهاست: در آيينة منابعاهلسنت، بريدهاز داوريدر
منازعاتصحابهدوريمىجسته، و موضعاو نسبتبهمتخاصمين، موضع«وقف» با جنبة
خوشبينانهبودهاست. گفتنىاستدر منابعحديثىاهلسنت، شمارياز
احاديثبهنقلاز ويدر فضايل اصحاب، اعماز يكايكخلفاياربعه،
صحابيانىچونسلمانو عمار از يكسو، و طلحهو زبير و ابوموسىاشعرياز سويىديگر
آمدهاستاحمد بنحنبل، /٤٦-٦١؛ نيز قس: كشى، ٠-١. از زبانبريده، دربارة
اينگرايش، عبارتىصريحنيز نقلشدهاستكهدر آنضمنستايشاز
همگىاصحابمتخاصم، مسلمانانرا از نقد صحابهپرهيز داده، و
رسيدگىبهاختلافآنانرا بهخداوند واگذاردهاستابنسعد، /٧٩. در مقابل،
چهرهايكهاز بريدهدر منابعشيعىبازتابيافته، چهرة صحابيىاستكهاز خليفة
نخستينرويتافته، و بهپذيرشامامتعلىعسبقتجستهاست. در
رواياتگوناگونشيعى، با وجود تنوعمضامين، نامبريدههمراهبا
شخصيتهايىچونسلمان، حذيفهو عمرو بنحَمِقبهثبتآمدهاست كتابسليم...، /٦٥؛
كشى، ٨، ٤؛ شيخمفيد، ٩؛ «الرجال»، : تنها يادياز او؛ شيخطوسى، ٠، ٥.
بريدهدر تاريخىنامشخصدر مرو موطنگزيد و بازماندة عمر را در مركز
ولايتتازهفتحشدة خراسانسپريكرد ابنحجر، همانجا؛ نيز بلاذري، ٠٠. در
برخىمنابعبهچندياقامتويدر سيستاننيز اشارهشدهاستابنحبان، /٩. ويدر
٣قدر مرو درگذشتو در محلىموسومبه«حصين» دفنگرديد ابنعبدالبر، همانجا؛ قس:
طبرانى، /: سال٢ق. از ترجمة تاريخنيشابور بهروشنىآشكار مىشود
كهحصينبرخلافتبادر آغازين، نهعلمىجغرافيايى، بلكهلغتىعربىبهمعناي«دژ
كوچك» استكهخليفة نيشابوريآنرا به«حصارك» برگرداندهاستص٨. احتمالاً
اينحصارك، دژيكوچكبودهكهمسلمانانمهاجر بهمرو، بهعنواناردوگاهخود بنا
نهادهبودهاند قس: ياقوت، /٤: جصين.
در مياناحاديثبازماندهاز بريده، زمينههاياخلاقو تنسكفزونىدارد و در
اينميان، بهخصوصموضوعاتىچونبرابر انگاشتنتركنماز با كفر، تشويقمبالغهآميز
بهقرائتقرآنو تكيهبر نزديكىقيامتبيشتر بهچشممىآيد براياحاديثاو، مثلاً
نك: احمد بنحنبل، /٤٦-٦١؛ رويانى، /١ -٦. در ميانراوياناو افزونبر دو
پسرشسليمانو عبدالله، نامتابعانىچونابونضرة عبدي، عامر شعبىو
ابوالمليحهذلىديدهمىشود ذهبى، همانجا.
در ستايشهايىكهبهصورتحديثىنبوياز بريدهصورتگرفته، او گاهبهتنهايىو
گاهدر كنار حَكَمبنعمرو، بهعنوانهدايتگر مشرقشناختهشدهاستابنعبدالبر،
/٨٥-٨٦؛ ابناثير، /٧٦؛ خليفه، ٩. پساز او نيز فرزندانشتا
چنديننسلمروجانحديثدر منطقة مرو بودهاند مثلاً نك: ابنابىحاتم، /٢٤.
مآخذ: ابنابىحاتم، عبدالرحمان، الجرحو التعديل، حيدرآباد دكن، ٣٧١ق/ ٩٥٢م؛
ابناثير، على، اسدالغابة، قاهره، ٢٨٠ق؛ ابنحبان، محمد، الثقات، حيدرآباد
دكن، ٤٠٣ق/٩٨٣م؛ ابنحجر عسقلانى، احمد، الاصابة، قاهره، ٣٢٨ق؛ همو، نزهة
الالباب، بهكوششعبدالعزيز سديدي، رياض، ٩٨٩م؛ ابنسعد، محمد،
كتابالطبقاتالكبير، بهكوششزاخاو و ديگران، ليدن، ٩٠٤- ٩١٨م؛ ابنعبدالبر،
يوسف، الاستيعاب، بهكوششعلىمحمد بجاوي، بيروت، ٤١٢ق؛ احمد بنحنبل، مسند،
قاهره، ٣١٣ق؛ بلاذري، احمد، فتوحالبلدان، بهكوششرضوانمحمد رضوان، بيروت،
٣٩٨ق/٩٧٨م؛ خليفة نيشابوري، احمد، ترجمهو تلخيصتاريخنيشابور حاكمنيشابوري،
بهكوششمحمدرضا شفيعىكدكنى، تهران، ٣٧٥ش؛ ذهبى، محمد، سيراعلامالنبلاء،
بهكوشششعيبارنؤوط و ديگران، بيروت، ٤٠٢ق؛ «الرجال»، منسوببهاحمد برقى،
همراهالرجالابنداوود حلى، بهكوششجلالالدينمحدثارموي، تهران، ٣٤٢ش؛
رويانى، محمد، مسند، بهكوششايمنعلىابويمانى، قاهره، ٤١٦ق؛ شيخطوسى، محمد،
رجال، بهكوششمحمدصادقآلبحرالعلوم، نجف، ٣٨١ق؛ شيخمفيد، محمد، الامالى،
بهكوششاستاد ولىو غفاري، قم، ٤٠٣ق؛ طبرانى، سليمان، المعجمالكبير،
بهكوششحمديبنعبدالمجيد سلفى، موصل، ٩٨٣م؛ طبري،
«المنتخبمنكتابذيلالمذيل»، همراهج١ تاريخ؛ كتابسليمبنقيس،
بهكوششمحمدباقر انصاري، قم، ٤١٥ق؛ كشى، محمد، معرفة الرجال، اختيار
شيخطوسى، بهكوششحسنمصطفوي، مشهد، ٣٤٨ش؛ نسايى، احمد،
خصائصاميرالمؤمنينع، بهكوششاحمد ميرينبلوشى، كويت، ٩٨٦م؛ نصر بنمزاحم،
وقعة صفين، بهكوششعبدالسلاممحمد هارون، قاهره، ٣٨٢ق؛ واقدي، محمد،
المغازي، بهكوششمارسدنجونز، لندن، ٩٦٦م؛ ياقوت، بلدان؛ يعقوبى، احمد،
تاريخ، بيروت، ٩٦٠م. احمد پاكتچى