دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤٨١٣
| برهانالدينقطبعالم جلد: ١٢ شماره مقاله:٤٨١٣ |
بُرْهانُ الدّينِ قُطْبِ عالَم، ابو محمد عبدالله ٩٠-٥٧ق/ ٣٨٨-٤٥٤م، از
عارفانبزرگسلسلة سهرورديهدر شبهقارة هند. ويفرزند ناصرالدينمحمود قس:
ابوالفضل، /٧٨: محمد، نوادة جلالالدينمخدومجهانيانبخاريگجراتى، /٦؛
غوثىشطاري، ٣٣؛ دهلوي، ٦٧ بود و در برخىمنابعبا عنوان«ثانىمخدومجهانيان»
از او ياد شدهاست. خاندانبرهانالديناز ساداتبخارا بودند و نسبايشانبهجعفر
مثنى، برادر امامحسنعسكريعمىرسيد گجراتى، همانجا. شايد
بههمينسبباستكهبرخى، مذهباينخانوادهرا اماميهدانستهاند شاهنوازخان،
/٤٨.
برهانالديندر شهر «اُچه»، كهاينكاز توابعبهاولپور پاكستاناست، متولد شد
لعلى، ٣٣؛ عبدالحى، /٦-٧؛ غوثىشطاري، همانجا. ويدهسالهبود كهپدر را از
دستداد و عمويپدرش«شاهراجو قتال» د ٢٧ق/٤٢٤مسرپرستىاو را بر عهدهگرفت.
پساز چنديبهاشارة ويزادگاهخود را ترككرد و در ٠٢ق/٣٩٩معازمشهر پتنشد. در
آنجا سلطانمظفر شاهاول- كهخود از مريدانجد ويبود - بهاستقبالاو آمد
گجراتى، /٦-٧. در همينشهر مدتىنزد عليشير گجراتىعلومظاهريو باطنىرا
فراگرفتو در زمرة مريدانشيخاحمد كهتو درآمد و استاد بر او خرقهپوشاند و
لقبقطبعالمبهاو داد لعلى، ٣٤؛ عبدالحى، /٧؛ گجراتى، /٧؛ ابوالفضل، نيز
غوثىشطاري، همانجاها. ويگذشتهاز شيخاحمد كهتو، از بزرگانديگريچونحامد
بنمحمود حسينىبخاري، صدرالدينابناحمد اچىو شيخنورالدينابوالفتوحشيرازينيز
خرقهدريافتكرد عبدالحى، همانجا.
در ١٣ق/٤١١مكهسلطاناحمد، شهر احمدآباد را بنا كرد،
برهانالدينقطبعالمبهدرخواستوياز پتنبهآنجا آمد. سلطاناحمد هنگامورود او
قصيدهايرا كهدر مدحويسرودهبود، قرائتكردگجراتى، همانجا. پساز حضور
برهانالديندراحمدآباد، مسجدينيز در محلة اساولبراياو بنا شد.
ويسپسبهروستاي«بَتوه» در نزديكىاحمد آباد - كهسلطاناحمد آنرا بهويواگذار
كردهبود - رفتو بقية عمر را در آنجا گذرانيد عبدالحى، گجراتى، همانجاها.
سالدرگذشتبرهانالدينرا ٥٠ قنك: گجراتى، /٧ و ٥٦قداراشكوه، ١٧ نيز ذكر
كردهاند. پيكر برهانالدينابتدا در اساولبهخاكسپردهشد، اما پساز روز بعضىاز
خلفايويمصلحتديدند كهآنرا بهبتوهمنتقلكنند لعلى، ٣٣ -٣٤.
پادشاهانتيموريهند بارها مزار ويرا زيارتكردند ٢ و اينك نيز آرامگاه وي
زيارتگاه مردم آن ديار است. همچنين موقوفاتى براي تهية هزينة عُرس و مخارج
معاش سجاده نشينان و فرزندان قطب عالم سادات قطبيه اختصاص داده شده بود
گجراتى، همانجا.
براي برهان الدين كراماتى نيز ذكر كردهاند داراشكوه، همانجا؛ غلام سرور، /٠.
پس از وي، فرزند اولش معروف به شاه عالم، خليفه و جانشين وي گرديد نك:
ابوالفضل، همانجا.
مآخذ: ابوالفضل علامى، آيين اكبري، لكهنو، ٨٩٣م؛ داراشكوه، محمد، سفينة
الاوليا، كانپور، ٨٨٤م؛ دهلوي، عبدالحق، اخبار الاخيار، دهلى، ٣٣٢ق؛
شاهنوازخان، مآثر الامراء، به كوشش ميرزا اشرف على، كلكته، ٣٠٩ق/٨٩١م؛
عبدالحى، نزهة الخواطر، حيدر آباد دكن، ٣٧١ق/٩٥١م؛ غلام سرور لاهوري، خزينة
الاصفيا، كانپور، ٣٣٢ق/٩١٤م؛ غوثى شطاري، محمد، گلزار ابرار، بهكوشش محمد
ذكى، پتنه، ٩٩٤م؛ گجراتى، على محمد، مرآة احمدي، بمبئى، ٣٠٧ق/٨٨٨م؛ لعلى
بدخشى، لعل بيگ، ثمرات القدس، به كوشش كمال حاج سيدجوادي، تهران، ٣٧٦ش؛
نيز: . ٢ EI
غلامعلى آريا