وی که در سدة یازدهم هجری، در عصر اوج‌گیری گرایش اخباریگری[٤٨٥]، در اصفهان و قزوین می‌زیست، دانشمندی اخباری‌مآب، با فضل و کمال و دارای نوشته‌های پرشماری، به ویژه در پیوند با حدیث و نوشته‌هایی چون کتاب الکافی بود[٤٨٦].

این دانشمند، در پیوند با مسائل و محورهای اصول و فروع دین، اندیشه‌هایی داشت که بیشترشان شگفتی‌آفرین‌اند؛ اندیشه‌هایی که پاره‌ای از آنها را به پیروی از معتزلیان، بر زبان آورد و باورش به دیده شدن سر تا پای کتاب الکافی از سوی امام عصر٤، جواز ترجیح بلا مرجح و نازا بودن شکل اول قیاس و نتیجه بخش نبودنش، برخی از آنهاست[٤٨٧].

در این میان، آنچه هم شگفت‌انگیز و هم در پیوند با رویکرد این نوشته است، باوری است که او دربارة نگارش کتاب روضة الكافي داشت؛ از زبان او، گزارش کرده‌اند که این کتاب را نه کلینی که ابن ادریس حلی، دانشمند بزرگ قرن ششم شیعه، نوشته است و کسانی نیز او را در کار نوشتن بخش‌های پایانی‌اش، یاری رسانده‌اند.[٤٨٨]

ناگفته نماند، در این میان، کسانی دیگر هم بوده‌اند که گرچه زیست‌نامة ملا خلیل قزوینی را نوشته‌اند، در برابر این گزارش، خاموشی گزیده‌اند و چیزی نگفته‌اند؛[٤٨٩] چنان که کسانی نیز همان سخن شگفتی‌آفرین را با چاشنیِ «و لکن لم یثبت» و «کما ینسب ذلک ایضاً»، از زبان شهید ثانی هم گزارش کرده‌اند.[٤٩٠]

شاید نخستین، و باز شاید تنها، کسی که کنار گزارش این سخن ملا خلیل قزوینی، به آن بها داده و شایستة واکاوی و خرده‌گیری‌اش دیده است، آقای ثامر هاشم حبیب عمیدی باشد؛ ایشان با آوردن عنوان «ثانیاً روضة الکافی»،[٤٩١] و عنواني با شمارة یک و به نام «شبهة فصل الروضة عن الکافی»،[٤٩٢] در پی آن برآمده است که با دست یازیدن به دامان سه قرینه در سه محور، آن سخن گزاف را نقد کند: «من کتاب الروضة نفسه»،[٤٩٣] «من کتب الرجال»[٤٩٤] و «من روایة القدماء ما فی الروضة»؛[٤٩٥] نقدی نزدیک به چهار

[٤٨٥]. اعیان الشیعة، ج٩، ص١٣٧.

[٤٨٦]. ریاض العلماء، ج٢، ص٢٦١؛ روضات الجنات، ج٣، ص٢٦٩؛ قصص العلماء، ص٢٨٢؛ ریحانة الادب، ج٤، ص٤٥٠؛ طبقات اعلام الشیعة، ج٥، ص٢٠٤؛ اعیان الشیعة، ج٦، ص٣٥٥.

[٤٨٧]. ریاض العلماء، همان؛ روضات الجنات، همان، ص٢٧٠؛ قصص العلماء، ص٢٨٢ – ٢٨٣؛ اعیان الشیعة، همان.

[٤٨٨]. ریاض العلماء، همان، ص٢٦٢؛ روضات الجنات، همان، ص٢٧٢؛ اعیان الشیعة، همان؛ طبقات اعلام الشیعة، ج٥، ص٢٠٤.

[٤٨٩]. امل الآمل، ج٢، ص١١٢؛ قصص العلماء، ص٢٨٢ – ٢٨٣؛ ریحانة الادب، ج٤، ص٤٥٠ – ٤٥٢.

[٤٩٠]. ریاض العلماء، ج٢، ص٢٦٢؛ روضات الجنات، ج٣، ص٢٧٢؛ اعیان الشیعة، ج٦، ص٣٥٥.

[٤٩١]. الشیخ الکلینی البغدادی و کتابه الکافی، ص١٣٢.

[٤٩٢]. همان.

[٤٩٣]. همان، ص١٣٣ – ١٣٤.

[٤٩٤]. همان، ص١٣٤.

[٤٩٥]. همان، ص١٣٥ – ١٣٦.