علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٥٥ - کتاب حلبی منبعی مکتوب در تألیف الکافی

ايشان، يعني عبيد الله يا محمد است، به درستي روشن نيست. تطبيق برخي از اين احاديث با روايات بر گرفته از نسخة کتاب عبيد الله ـ که به دست حسين بن سعيد و شيخ صدوق رسيده ـ احتمال اخذ ابي المغراء از روايات کتاب عبيد الله را تقويت مي‌کند.

٧. عدةمن أصحابنا > احمد بن محمد > ابن محبوب > ابي ایوب الخزاز[٤٧٨] > الحلبي (١).[٤٧٩]

٨. عنه [= علي بن إبراهيم] > أبيه > ابن محبوب > ابي أيوب > الحلبي (١).[٤٨٠]

٩. [محمد بن يحيي، عن احمد بن محمد و علي بن ابراهيم، عن أبيه جميعاً>] ابن محبوب > ابي ايوب > الحلبي و ابي عبيده (١).[٤٨١]

به نظر مي‌رسد اين سه روايت از کتاب ابن محبوب اخذ شده است. سند موجود در روايت سوم با توجه به تعبیر «جمیعاً» اين احتمال را تقویت مي‌کند. در این سه طریق نیز مراد از حلبی آشکار نیست.

٤. نتیجه گیری

یک. چینش اسناد روایات به گونه‌ای که ارائه شد، به خوبی طریق نقل یک منبع از منابع الکافی را به دست می دهد.

دو. چینش اسناد با این تنظیم، کمک شایانی در کشف راویان مشترک و شايد نام سقط شده از سلسلة سند می‌کند.

سه. این شیوة تنظیم و ترتیب الاسانید مرحوم آیة الله بروجردی;، نقش مکمل یکدیگر را در رفع ابهامات اسناد ایفا می‌کنند. تفاوت این دو شیوه در آن است که در این روش طرق نقل از منابع نیز آشکار می‌شود، ولی در شیوة ترتیب الاسانید تنها سلسلة مشایخ و شاگردان به دست خواهد آمد.

چهار. کليني در تأليف کتاب الکافي از نسخه‌هاي مختلف کتاب عبيد الله بن علي حلبي استفاده کرده است. اين مطلب را مي‌توان از طرق مختلفي ـ که به کتاب اين راوي مي‌رسد ـ دریافت.

پنج. حماد بن عثمان در بیشتر منابع، فهرستی و سلسلة اسناد روایات عبیدالله به عنوان راوی این کتاب مطرح شده است. از این رو، به نظر می‌رسد، نسخة حماد از کتاب عبید الله حلبی مقبول‌ترین و مشهورترین نسخه از این کتاب بوده و کلینی نیز از همان استفاده کرده است.

شش. اصلي‌ترين نسخه‌اي که کليني بر آن اعتماد نموده و بيشتر روايات کتاب عبيد الله را از آن نقل کرده است، نسخه‌اي است که از طريق علي بن ابراهيم > پدرش > ابن ابي عمير > حماد > عبيد الله حلبي به دستش رسيده است. این سند با تعابیر مختلف بیش از چهارصد بار در الكافي آمده است. با توجه به وجود طریق علي بن ابراهيم > پدرش در این طریق ـ که طریق نقل کتب کوفیان به قم بوده ـ ، این طریق و طرق مشابه آن، طریق اصلی نقل روایات از کتاب حلبی بوده است.


[٤٧٨]. مراد، ابو ايوب، إبراهيم بن عثمان الخزاز است.

[٤٧٩]. همان، ج٧، ص١٧٦. به قرينة روايت الكافي (ج٥، ص٤٤٣)، شايد راوى پیش از واسطه میان الحلبى و الخزاز، ابن مسكان بوده كه از سند ساقط گرديده است. در اين صورت، مراد از الحلبى نیز محمد خواهد بود.

[٤٨٠]. همان، ج٨، ص١٥٦.

[٤٨١]. همان، ج٧، ص٢٩٩.