مقصود، اين است كه اسناد اين افعال مختلف و آثار متفاوت و متباين بالطبع صحيح نيست. از اين‌رو، كه از يك طبع دوضد صادر نمي‌گردد و فعل مختلف از آن ناشي نمي‌شود؛ چنان‌كه آتش چنين نيست كه در موضعي بسوزاند و در موضع ديگر سرد كند.[٨٣٥]

علامه شعراني در نقد شرح ملا صالح مي‌نويسد:

تفسير شارح، خلاف ظاهر عبارت حديث است؛ زيرا با توجه به مطلب قبل و بعد، جمله امام٧ در مقام اثبات ضرورت در طبيعت است. اين‌كه نظام عالم به شيء واحد توجه دارد، در غير اين صورت اجزاي عالم پراكنده مي‌شد؛ مانند لشكري پراكنده، بدون جهت خاص. امام٧ در مقام رد مذهب بخت و اتفاق است [اين مذهب، طايفه‌اي از ملاحده بود كه هدف و غايت را در طبيعت انكار مي‌كردند]، نه در مقام رد طايفه‌اي ديگر كه ضرورت طبيعت را قبول داشتند، ليكن به وجود حق تعالي به عنوان خداي قادر مختار قايل نبودند.[٨٣٦]

كتابنامه

ـ الأصول من الکافی، محمد بن يعقوب کلینی، تصحیح: علي‌اكبر غفاری، تهران: دارالکتب الإسلامية، ١٣٦٥ش.

ـ بحار الأنوار، محمدباقر مجلسى، بيروت: مؤسسة الوفاء، ١٤٠٤ق.

ـ شرح الکافی، ملا صالح مازندرانی، تعلیق: أبوالحسن شعرانی، تهران: دارالکتب الإسلامية، ١٣٨٨ق.

ـ الغيبة، محمد بن ابراهيم نعمانى، تهران: مكتبة الصدوق، ١٣٩٧ق.

ـ الفروق فی اللغة، حسن بن عبدالله عسکری، بیروت: دارالآفاق الجديدة، ١٣٩٣ق.

ـ وحید بهبهانی سرآمد محققین شیعه در سده دوازده هجری، علی دوانی، تهران: انتشارات امیرکبیر، ١٣٦٢ش.

~/div~

[٨٣٥]. شرح الکافی، ‌ج٣، ص١٧.

[٨٣٦]. همان.