دولتهايشان هم نخواهند- مى‌كنند اين كار را. عمده اين است كه ما در اين برهه از زمانى كه مسئوليتها بسيار زياد است، ما مسئوليت خودمان را به طورى اجرا كنيم- كارهاى خودمان را- كه پيش خداى تبارك و تعالى مسئول نباشيم. بايد ما وضع را در نماز جمعه‌ها، در مساجد، در ائمه جمعه و جماعت، در همه جا [روشن كنيم‌] كه از اينجا از طرف ائمه جمعه و جماعات بايد همه چيزها در دنيا منتشر بشود. همان طورى كه در صدر اسلام، امام جمعه و مسجد، اين دو ابزار در دست مسلمانها بوده است و هر وقت مى‌خواستند جنگ بروند از مسجد تجهيز مى‌كردند، هر وقت مى‌خواستند يك كار مهمى بكنند در مسجد طرح مى‌كردند و اعلام مى‌كردند كه نماز جمعه است، نماز جماعت است، بياييد، براى كارى مى‌رفتند آنجا، نمازشان را هم مى‌خواندند و مسائل سياسيشان را [هم‌] مى‌گفتند و اجرا مى‌كردند، ارتش مى‌فرستادند و همه اين كارها را آنجا مى‌كردند و ما اميدواريم كه اين محتوا برگردد، و اين فكر ناشى از اشتباه يا خطا يا احياناً عمد، اين فكر خطا برگردد كه «آخوند را به سياست چه! آخوند را به امور مسلمين چه!».

خوب پيغمبر سفارش كرده است كه بايد اهتمام [به‌] امور مسلمين [داشته باشيد] اهتمام به امور مسلمين فقط همين است كه ما بگوييم نماز چند ركعت است و شك بين كذا چى است؟ اين اهتمام به امور مسلمين است؟ مسأله گويى كه اهتمام به امور مسلمين نيست. امور مسلمين عبارت از امور سياسى مسلمين است، امور اجتماعى مسلمين است، گرفتاريهاى مسلمين است و كسى كه اهتمام به اين نكند، به حسب آن روايت،

فَلَيْسَ بِمُسْلِمْ‌

مَن أَصْبَحَ وَ لَمْ يَهْتَمَّ بِامُورِ الْمُسْلِمينَ فَلَيْسَ بِمِنْهُم»

بِمُسْلِم»؛ [١].

و ما اميدواريم كه لا اقل از اين دنيا نرويم و مشمول اين نشويم كه [بگويند:] شما مسلم نبوديد؛ براى اينكه در امور مسلمين اهتمام نداشتيد. ما بايد دنبال اين مسأله باشيم كه با اهتمام تمام، بر امور مسلمين نظارت تام و تمام بر امور داشته باشيم.

البته من نمى‌گويم كه دخالت، اين دخالت و بى‌نظمى [باشد.] اين صحيح نيست، بايد

[١] «

مَن أَصْبَحَ وَ لَمْ يَهْتَمَّ بِامُورِ الْمُسْلِمينَ فَلَيْسَ بِمِنْهُم»

يا «

بِمُسْلِم»؛

كسى كه صبح كند بى‌آنكه اهتمامى به امور مسلمين داشته باشد، او از مسلمين نيست. (مسلمان نيست). اصول كافى، ج ٢، ص ١٦٤، ح ٤ و ٥.