جاهلى كه نداند موازين انسانى اسلامى را، اين هر چه هم متنسك باشد، بر خلاف آن طريقه‌اى كه طريقه انبياست، عمل مى‌كند. و عالمى كه تقوا نداشته باشد و متهتك باشد، آن هم ضررش بر اسلام بدتر است از هر كس. آن ارزش [براى‌] علم و تقواست. همه چيز را از متقين قبول مى‌كنند. در لسان قرآن، از «علم» در لسان قرآن بسيار تمجيد شده است، لكن در كنارش تقوا. علم تنها فايده ندارد براى انسان، مگر همان روى موازين طبيعت و تقوا هم بدون علم انسان را نمى‌رساند به كمال.

لزوم سفارش به تقوا در كنار آموزش‌

شما آقايان و آقايانى كه در هر جا هستند و اين شغل شريف را در آن وارد شده‌اند كه آموزش بدهند به ملت ما و اين ملت مظلومى كه از همه چيز در رژيمهاى سابق محروم بود، و آنها هى دم مى‌زدند از بزرگى و از تمدن و ملتشان در جهالت غوطه‌ور بود، شمايى كه امروز همت اين معنا را گماشته‌ايد كه مردم را سوادآموزى كنيد توجه داشته باشيد كه ارزش كار شما ارزشى است كه قرآن كريم اين ارزش را تصديق فرموده است. لكن در كنار اين آموزش، پرورش هم باشد؛ دعوت به تقوا هم باشد. آموزش تنها نباشد، آموزش و تربيت باشد. انسان تا آن آخر عمرش، هم به علم احتياج دارد و هم به آموزش و هم به پرورش. هيچ انسانى نيست كه مستغنى از علم باشد و مستغنى از پرورش و تربيت. اينكه بعضى از اشخاص گمان مى‌كنند كه ما ديگر وقت درس خواندنمان گذشته است، اين صحيح نيست. درس يك وقت معين ندارد، علم يك وقت معين ندارد. همان طورى كه در حديث است كه علم از گهواره است تا قبر

اطْلُبُوا الْعِلْمَ مِنَ الْمَهْدِ إلَى اللَّحْدِ»؛ [٢] اگر انسان در حال احتضار هم يك كلمه ياد بگيرد بهتر از اين است كه جاهل باشد. اين طور نباشد كه شما كه آنها را تعليم مى‌دهيد و ان شاء اللَّه، موفق خواهيد بود، غفلت [كنيد] از تربيت؛ از اين غفلت نكنيد.

محتاج است انسان به موعظه، محتاج است انسان به تربيت؛ تا آخر عمر احتياج دارد. علم‌

[١] بحار الأنوار، ج ٢، ص ١١١، ح ٢٥، «دو نفر كمر مرا شكستند: عالمى كه ترسى از رسوايى ندارد و زاهدى كه نادان است.»

[٢] «

اطْلُبُوا الْعِلْمَ مِنَ الْمَهْدِ إلَى اللَّحْدِ»؛

ز گهواره تا گور، دانش بجوى.