یک آیه دیگر هست که کلمه توکل در آن نیست ولی مفهوم آن همین است. قرآن می‌گوید: اِنْ تَنْصُرُوا اللهَ ینْصُرْکمْ[٢] اگر خدا را یاری کنید خدا شما را یاری می‌کند. نمی‌گوید خدا به طور مطلق شما را یاری می‌کند، بلکه «اگر خدا را یاری کنید» خدا شما را یاری می‌کند. اگر بگویید مگر خدا احتیاج به یاری دارد؟ خود قرآن توضیح داده. حضرت امیر می‌فرماید استعطاف را ببینید! خدا وقتی می‌خواهد بگوید به بندگان من قرض بدهید می‌گوید: مَنْ ذَا الَّذی یقْرِضُ اللهَ قَرْضآ حَسَنآ[٣] چه کسی به خدا قرض‌الحسنه می‌دهد؟ وقتی می‌خواهد بگوید خودتان را یاری کنید، دین خودتان را یاری کنید (چون دین هم مربوط به خود انسان است)، می‌گوید خدا را یاری کنید. این منتها درجه استعطاف است که خداوند به زبان یک بنده می‌گوید: ای بنده من! تو اگر به بنده من قرض‌الحسنه بدهی فکر کن به خدای خودت قرض‌الحسنه داده‌ای. اگر تو در زندگی حق و حقیقت را یاری کنی فکر کن خدا را یاری کرده‌ای. اگر یاری خدا را می‌خواهی، تا به یاری حق برنخیزی حقیقتْ تو را یاری نمی‌کند. پس این معنایش این نیست که برو در خانه بنشین و بگو من توکل کرده‌ام. تو که در خانه نشسته‌ای چه کسی را یاری کرده‌ای که توقع یاری شدن داری؟! هیچ کس را. پس کسی تو را یاری نمی‌کند.

[١] . آل‌عمران / ١٥٩.

[٢] . محمّد / ٧.

[٣] . بقره / ٢٤٥.