نقل می‌کند: خداوند به داود پیغمبر وحی فرستاد: مَا اعْتَصَمَ بی عَبْدٌ مِنْ عِبادی دونَ اَحَدٍ مِنْ خَلْقی عَرَفْتُ ذلِک مِنْ نِیتِهِ ثُمَّ تَکیدُهُ السَّماواتُ وَ الاَْرْضُ وَ مَنْ فیهِنَّ اِلّا جَعَلْتُ لَهُ الْـمَخْرَجَ مِنْ بَینِهِنَّ[١] . یعنی هیچ بنده‌ای از بندگان من به من متمسک نشد در مقابل یکی از بندگانم (یعنی این کار را نکرد که بندگان من را رها کند و به من بچسبد) مگر آنکه من حامی و پشتیبان او بودم، اگر زمین و آسمان با او به مکر پرداختند من او را از میان آنها بیرون آوردم.

می‌خواهد توصیه کند که به مردمِ دیگر متمسک و معتصم نشوید، دست به دامن مردم دیگر نشوید. اصلا دست به دامن افراد دیگر شدن صحیح نیست. انسان، یگانه قدرتی که باید دست به دامن او بشود، متوسل به او بشود و از او استمداد و استعانت کند خداست. اصلا آیه اِیاک نَعْبُدُ وَ اِیاک نَسْتَعینُ[٢] ما فقط از تو استعانت می‌جوییم، از تو کمک و

استمداد می‌خواهیم، فقط به تو استغاثه می‌کنیم؛ یعنی ما به هیچ بنده دیگر استغاثه نمی‌کنیم.

حد توکل

حسن بن الْجَهْم مردی است از اصحاب حضرت رضا؛ می‌گوید از امام سؤال کردم: ما حَدُّ التَّوَ کلِ[٣] ؟ حد توکل چیست؟ فَقالَ لی: اَلّا تَخافَ مَعَ اللهِ اَحَدآ این که با خدا از احدی نترسی. یعنی آن وقت تو متوکل واقعی هستی و تکیه‌ات به خداست که از هیچ کس نترسی، فقط از خدا بترسی و بس. گفتم: فَما حَدُّ التَّواضُعِ؟ حد تواضع چیست؟ من کی متواضع خواهم بود؟ فرمود: اَنْ تُعْطِی النّاسَ مِنْ نَفْسِک ما تُحِبُّ اَنْ یعْطوک مِثْلَهُ با مردم

[١] . كافی ج ٢ / ص ٦٣ .

[٢] . حمد / ٥ .

[٣] . وسائل الشیعه ج ١٥ / ص ٢٧٤؛ مستدرك الوسائل ج ١١ / ص ٢١٥.