من پسر او نیستم؟! چرا قد من ١٨٠ سانتی‌متر نیست و ١٧٠ سانتی‌متر است؟! ای کاش چشم من آن جور می‌بود و این جور نبود! چرا فلان حادثه پیش آمد و فلان حادثه دیگر پیش نیامد؟! اینها یک نارضایتیهایی است که اگر در کسی پیدا شود نه فقط منشأ تحرک او و منشأ خیر و سعادتی برای او نمی‌شود، بلکه منشأ بدبختی است، چون خودْ خوردن در موضوعاتی که از اختیار انسان خارج است جز بدبختی و بیچارگی نتیجه‌ای نمی‌دهد. بله، در جایی که از اختیار خارج نیست تکلیف هم هست؛ آنجا خودْ خوردن و نارضایتی مطلوب هم هست و باید هم ناراضی بود و آن نارضایتی است که منشأ سعادتی برای انسان می‌شود.

سؤال : بنده روی هم رفته از جلسه امروز زیاد راضی نبودم به خلاف آن بحث رضا و تسلیم، برای اینکه مشکلی از ما نگشود و مسئله این است که خود سؤال را به عنوان یک اشکال، قشنگ طرح فرموده بودید، سؤال را خوب متوجه شدیم و جوابش آن طور که باید به ما نچسبید و مرحله‌ای را که رضا صحیح و مطلوب و ممدوح است از مجموعه گفتارتان این جور فهمیدیم آن جریانی از زمان و روزگار است که در اختیار بشر نیست، در حالی که نمونه‌هایی که ما عدم رضایت را درست می‌دانستیم نمونه‌هایی بود که همه در اختیار ماست و منبع و منشأ فعالیتهای بشر، انقلابات تاریخ، تحولهایی که در تاریخ ایجاد شده و حتی زندگی ساده و عادی بشر بر آن منطبق است و از همان نارضایتی شروع می‌شود و اگر آن رضا را منحصر بکنی به اینکه یک چیزهایی طبیعت یا خدا ساخته که آن غیر