سؤال : ممکن است بگوییم رضایت یعنی تحمل تکلیف؛ یعنی اگر ابتدا تکلیف را بیان نکنیم رضایت به صورت مطلق قابل تعریف نیست، برای اینکه امام حسین از اینکه این حادثه به وجود آمد، عده‌ای این کار را کردند و او ناچار شد در این راه خودش و خاندانش را فدا کند، از مجموعه‌اش هم ناراضی است. فقط می‌توانیم این جور تعریف کنیم که رضایت یعنی راضی بودن به انجام تکالیف مذهبی ـ که اول باید تکالیف روشن باشد ـ هر قدر هم سنگین است.

استاد : نه، حالا من مطلب دیگری ]راجع به[ مسئله رضایت به طور کلی (به رضایت خدا هم مربوط نیست) عرض می‌کنم: انسان در آنِ واحد از یک جریان می‌تواند هم راضی باشد هم ناراضی. یک مثال فقهی عرض می‌کنم. در فقه می‌گویند یکی از شرایط صحت معامله رضایت است. اگر طرف راضی نباشد معامله باطل است و لذا معامله مُکرَه یعنی کسی که مجبورش کرده‌اند بیاید ]جنس خود را[ بفروشد باطل است. ولی می‌گویند معامله مُکرَه باطل است، معامله مُضطر باطل نیست، چطور؟ مکره این است که یک کسی می‌آید شما را تهدید می‌کند، می‌گوید این خانه‌ات را باید بفروشی، اگر نفروشی برایت پاپوش درست می‌کنم، می‌اندازمت زندان، یا شلاقت می‌زنم، یا می‌کشمت. شما از ترس آن کار مجبور می‌شوید. این معامله باطل است.

یک وقت هست شما مضطرید؛ مثلا خانه‌تان را نمی‌خواهید بفروشید، یک وقت خدای ناخواسته یک بیماری فوری و فوتی پیدا می‌کنید یا احساس می‌کنید فرزندتان بیماری سختی پیدا کرده و باید