می‌کنی فلان پارتی من را بالا ببرد؟ به خدا تکیه کن، یعنی نه به خلق. ]«اعتماد به غیر»[ همیشه در مقابلِ «نه به خلق» است. وقتی خواسته‌اند از نظر تربیتی این حالت اتکالی و اتکائی به غیر را از فرد بگیرند گفته‌اند انسانهای دیگر چیست؟! چشمت به خدا باشد، تو چرا اینقدر به مردم تکیه می‌کنی؟! در قرآن چنین موردی ما نداریم ولی در اخبار و روایات داریم.

سؤال : در قرآن هست، همان جایی که حضرت رسول در مجلسی نشسته بودند و فقرا آمدند و اغنیا گفتند اگر اینها را از دور خودت دور کنی ما به تو ایمان می‌آوریم؛ خدا فرمود: به خدا توکل کن و...

استاد : مقصودم این بود که در مواردی که کلمه «توکل» به کار برده شده چنین موردی نیست. آنچه که می‌فرمایید مطلب درستی است، آیه‌ای هم در قرآن هست؛ خلاصه آن این است: آمدند به پیغمبر اکرم گفتند: ما به این شرط ایمان می‌آوریم که این ]افراد پایین اجتماع[ را از دور و بر خودت دور کنی، ما هم‌شأن اینها نیستیم. ما از این که به تو ایمان بیاوریم ابا نداریم ولی حاضر نیستیم با این افرادی که دور و بر تو هستند یک جا بنشینیم و هم‌شأن باشیم؛ که آیه نازل شد: وَ لا تَطْرُدِ الَّذینَ یدْعونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدوةِ وَ الْعَشِی یریدونَ وَجْهَهُ[١] هرگز کسانی را که واقعا، خالصا و مخلصا خدا را می‌خوانند و دور تو را گرفته‌اند از خودت دور نکن. ولی آنجا کلمه «توکل» نداریم.

حالا من چند مورد را که در حدیث هست می‌خوانم. در سفینة‌البحار

[١] . انعام / ٥٢ .